Arndís eignaðist tvö börn í fangelsinu – „Hafði mikinn kynþokka til að bera“

Arndís Jóns­dóttir var blá­fá­tæk vinnu­kona á ofan­verðri 18.öld. Hún var hund­elt af yfir­völdum síns tíma, hlaut tvo útlegð­ar­dóma, einn dauða­dóm og tvo fang­els­is­dóma, þann síð­ari til ævi­langrar þrælk­un­ar­vinnu. Mál hennar komu inn á borð þriggja sýslu­manna, lög­réttu, land­fó­geta, stift­amt­manns, dóms­mála­stjórn­ar­innar í Danmörku og loks kon­ungs.

Hún varð síðar þekkt undir nafn­inu Barna-Arndís og skráði Guðni Jónsson pró­fessor sögu hennar um miðja síð­ustu öld.

Ekki er vitað til þess að Arndís hafi nokkurn tíma gert manni mein. Hún var hund­elt af yfir­völdum fyrir að lifa kyn­lífi utan hjóna­bands með þeim afleið­ingum að hún eign­að­ist átta börn, þar af fimm með kvæntum mönnum. Hvergi er þess getið að barns­feðrum hennar hefði verið gert að sæta refs­ingu.

Saga Arndísar er átak­an­leg saga konu sem stóð varn­ar­laus gegn valda­mönnum sem töldu sig hafa skil­yrð­is­laus yfir­ráð yfir ákvörð­unum hennar, lík­ama og lífi.

Dauðadómur og fangelsisvist

Arndís fædd­ist 1745 á Gamla-Hrauni á Eyr­ar­bakka. Liðlega tví­tug að aldri réð hún sig sem vinnu­konu í Skafta­fells­sýslu og eign­ast þar tvö börn árið 1768 og 1770. Bæði kenndi hún kvæntum bónda, Sigurði Þor­steins­syni í Kotey. Bæði hlutu þau hór­dóms­sekt en Arndís var gerð brott­ræk úr sýsl­unni. Hún fór heim til for­eldra sinna, ólétt að þriðja barn­inu sem hún kvað annan giftan bónda í Skafta­fells­sýsl­unni, Odd nokkurn Eyj­ólfs­son, eiga.

Gamla tugt­húsið þar sem Arndís þurfti að dúsa sökum hór­dóms­brota hýsir nú Stjórn­ar­ráðið.

Þegar hér var komið við sögu þóttu hór­dómur Arndísar það alvar­legur að hún var dæmd til drekk­ingar fyrir brot með kvæntum mönnum. Athygli vekur að menn­irnir fengu engar sakir á sig. Dómnum var hnekkt og Arndís gert að sækja fang­els­is­vist í Hegn­ing­ar­hús­inu við Arnarhól sem nú hýsir Stjórn­ar­ráðið. Ekki tókst þó betur til en að Arndís átti tvö börn meðan á fang­els­is­vist­inni stóð og kenni þau bæði sam­fanga sínum, hinum víð­fræga Arnesi Pálssyni úti­legu­manni og félaga Fjalla-Eyvindar.

Ævilöng þrælkunarvinna

Arndís sat í fjögur ár í fang­elsi áður en hún henni var sleppt, óléttri af sínu sjötta barni sem var á ábyrgð Ara Pét­urs­sonar, ókvænts Norð­lend­ings sem hafði stundað sjó­róðra á Arn­ar­hóli. Arndís fór aftur heim til for­eldra sinna, nú lið­lega þrí­tug að aldri.

Enn á ný er settur fram mála­til­bún­aður á hendur Arndísi og hún gerð útlæg úr Sunn­lend­inga­fjórð­ungi.

Árið 1780 flytur Arndís að Hval­eyr­ar­koti í Hafn­ar­firði og eign­ast dóttur með kvæntum hús­bónda sínum, Nikulási Bárð­ar­syni. Þau eign­uð­ust annað barn tveimur árum síðar. Kært mun hafa verið með þeim hjúum en var þeim stíað í sundur af yfir­valdi.

Arndís hafði þar með eign­ast átta börn án þess að hafa hlotið vígslu heilags hjóna­bands.

Þetta gat yfir­valdið ekki liðið lengur. Krafðist land­fó­geti þess að Arndís yrði tekin af lífi eftir Stóra­dómi en rétt­ur­inn hunds­aði það og dæmdi Arndísi til að þræla ævi­langt í spuna­hús­inu í Kaup­manna­höfn.

Hafði mikinn kynþokka

Mál Arndísar áttu enn eftir að flæjast. Arndís sá fram á ævi­langa þrælkun og sult þegar fram steig sex­tugur ekk­ill, Magnús Pálsson, og fal­að­ist eftir að kvæn­ast Arndísi. Í kjöl­farið var farið fram á kon­ung­lega náðun. Náðunin fékkst en það flækti þó málin að á meðan náð­un­ar­ferlið var í gangi lést fyrr­nefndur Magnús. Yfirvöld vissu ekk­ert hvaða skref ætti að stíga næst varð­andi hór­dóms­kon­una Arndísi og ákváðu að láta kjurt liggja.

Lýkur þar með tveggja ára­tuga ofsóknum yfir­valda á hendur Arndísi.

Árið 1788 stóð Arndís á end­anum fyrir framan prest og ját­að­ist Jóni Jónsson að Eiði í Mos­fells­sveit og áttu þau eina dóttir. Jón lést um aldur fram og ekki fer neinum frek­ari sögum af Arndísi.

Arndís Jóns­dóttir lést árið 1806.

Í lok frá­sagnar segir Guðni orð­rétt: „Engin lýs­ing er til á Arndís Jóns­dóttur. En á því getur eng­inn vafi leikið að hún haft mik­inn kyn­þokka til að bera. Í rétt­ar­bókum er hvergi svo mikið sem gefið í skyn að hún hafi verið neinn vönt­un­ar­maður til skiln­ings eða gáfna, enda svarar hún jafnan ein­arð­lega og afdrátt­ar­laust þeim spurn­ingum sem fyrir hana eru lagðar. Allt bendir því til að hún hafi síst staðið að baki öðrum kyn­systrum sínum í hennar stétt, hvorki að sál­ar­gáfum né lík­am­legu atgervi, og ytri aðstæður eða til­viljun hafi ráðið mestu um það hve ham­ingjan reynd­ist henni hverful. Ef hún hefði gifst ung, mundi saga hennar senni­lega í engu orðið frá­brugðin sögu ann­arra kvenna sam­tíð­ar­innar og nafn hennar ekki orðið annað en liður í heið­ar­legri ætt­ar­tölu síð­ari tíma manna.”