Hæ, laun þingmanna hérna

Pistill frá Birni Leví þing­manni Pírata:

Fyrsti launa­seð­ill­inn minn frá Alþingi greiddi mér mán­að­ar­laun upp á 1.101.194 kr. Þá var árið 2016. Um síð­ustu mán­aða­mót hækk­uðu laun þing­manna enn og aftur og nú eru mán­að­ar­launin orðin 1.285.411 kr. á mán­uði og hækk­uðu um 6,2% frá launum síð­asta árs sem voru 1.210.368 kr. Samtals er hækk­unin 16,7% frá árinu 2016, en dag­inn eftir kosn­ing­arnar það árið ákvað kjara­ráð að hækka laun þing­manna um 44,3%. Á sama tíma hefur þróun verð­lags verið 14,7%.

Ég vil byrja að taka það fram að mér finnst aðferðin sem á að vera notuð til þess að reikna þessar launa­breyt­ingar vera góð – en hún snýst um að laun þing­manna hækka um með­al­tal þess sem reglu­leg laun starfs­manna rík­is­ins hækka á árinu áður, sam­kvæmt útreikn­ingum Hag­stof­unnar. Hér er ekki um neina geð­þótta­á­kvörðun að ræða heldur á þetta að vera ein­föld stærð­fræði. Þessi hækkun er því að segja okkur að á síð­asta ári hækk­uðu laun rík­is­starfs­manna að með­al­tali um 6,2%. Það út af fyrir sig er mjög áhuga­vert og til­efni til nán­ari skoð­unar.

Byrjum á líf­eyri almanna­trygg­inga. Sá líf­eyrir hækkar í fjár­lögum sam­kvæmt lögum um almanna­trygg­ingar sam­kvæmt spá um vísi­tölu neyslu­verðs eða launa­þróun kom­andi árs. Það þýðir að í næstu fjár­lögum verður ákveðið hversu mikið líf­eyrir almanna­trygg­inga á að hækka fyrir árið 2022. Síðustu þrjár hækk­anir líf­eyris voru 3,6%, 3,5% og 3,6%. Í töfl­unni hér fyrir neðan eru launa­hækk­anir þing­manna kjara­ráðs­á­kvörð­un­inni 2016. Munurinn á hækkun líf­eyris og launum þing­manna er hér aug­ljós.

Launa­hækk­anir þing­manna

Eftir gríð­ar­lega mikla hækkun kjara­ráðs 2016 var allt í hnút. Kjararáð var að lokum leyst upp og nýju lögin um með­al­tal reglu­legra launa rík­is­starfs­manna komu í stað­inn.

Hvað með hjúkr­un­ar­fræð­inga og sjúkra­liða? Hvað með fram­halds­skóla­kenn­ara? Tölur Hag­stof­unnar segja að reglu­leg laun þess­ara starfs­stétta hafi hækkað frá árinu á undan sam­kvæmt töfl­unni hér fyrir neðan. Tölur hjúkr­un­ar­fræð­inga er að finna í flokknum “2230 Störf hjúkr­un­ar­fræð­inga og ljós­mæðra”.

Launa­hækk­anir nokk­urra rík­is­starfs­stétta

Hækkunin er mjög mis­mikil milli starfs­stétta og ára. Að ein­hverju leyti er það eðli­legt en á sama tíma áhuga­vert hvar er munur og þá af hverju. Það sem núver­andi lög um þing­far­ar­kaup gera er að útvega þetta við­mið um reglu­leg laun rík­is­starfs­manna. Út frá því við­miði getum við betur spurt okkur hvað er sann­gjarnt og af hverju. Ég tel núver­andi fyr­ir­komu­lag þing­far­ar­kaups vera nokkuð sann­gjarnt – þó ég skilji að upp­hæð laun­anna sjálfra sé það kannski ekki. Hver sem launa­upp­hæðin sjálf á að vera þá er aðferðin sem notuð er til þess að breyta laun­unum óháð því.

Samkvæmt tölum Hag­stof­unnar þá eru þetta þeir hópar sem eru með yfir milljón í reglu­leg laun á mán­uði

Laun hópa yfir milljón

Af þessu er aug­ljóst að sjá að þing­far­ar­kaup er á pari við reglu­leg laun yfir­manna og hátt laun­aðra sér­fræð­inga. Ég er ekk­ert endi­lega viss um að það sé rétt við­mið, en á móti kemur að þing­manna­starfið getur verið enda­laust og er alger­lega án yfir­vinnu. Sitt sýn­ist hverjum eins og fram kom í óform­legri könnun sem ég gerði árið 2018. Þau sem svör­uðu fannst launin vera of há miðað við með­al­laun og að laun ráð­herra og for­seta væru of há miðað við laun þing­manna. 17,8% fannst launin eiga að vera í kringum með­al­laun. 22% að launin ættu að vera 40% lægri en þau eru. 19,2% að launin ættu að vera 20% lægri og 20,5% að launin ættu að vera eins og þau eru. Mála­miðl­unin væri þá í kringum 30% lægri laun miðað við þessa könnun. Það er umtals­verður munur á núver­andi launum og skoð­unum fólks (sem þing­menn eru að vinna fyrir) á því hver launin ættu að vera og ætti að gefa til­efni til þess að skoða þing­far­ar­kaupið nánar.