Íslendingar eiga einu stærstu vatnsauðlind á mannsbarn í heiminum: „Gerum hið ósýnilega sýnilegt“

„Alþjóð­legur dagur vatns­ins var haldin í gær 22. mars. Dagurinn er hald­inn ár hvert til að minna á mik­il­vægi vatns­auð­lind­ar­innar.  Íslend­ingar eru svo heppnir að eiga ein­hverja stærstu vatns­auð­lind á manns­barn í heim­inum. Við búum við lík­lega eitt tærasta grunn­vatn á Vest­ur­löndum, sem má rekja til stórra – grunn­vatns­geyma fjarri byggð og umsvifum manns­ins.  Á Íslandi er grunn­vatnið nýtt til drykkjar, mat­væla­fram­leiðslu og iðn­aðar.

Athyglin í ár bein­ist einmitt að grunn­vatni með slag­orð­inu „gerum hið ósýni­lega sýni­legt.“ Þetta segja Hrund Ó. Andra­dóttir, pró­fessor í umhverf­is­verk­fræði við Háskóla Íslands, og María J. Gunn­ars­dóttir, sér­fræð­ingur við Vatna­verk­fræði­stofu skól­ans sem rit­uðu saman grein í til­efni Alþjóð­legs dags vatns­ins.

„Undir fótum okkar liggur fal­inn fjár­sjóður sem auðgar líf okkar. Næstum allt fljót­andi fersk­vatn í heim­inum er grunn­vatn, sem verður sífellt mik­il­væg­ara með lofts­lags­breyt­ingum. Því er mik­il­vægt að vinna að sjálf­bærri stjórnun þess­arar dýr­mætu auð­lindar, að vernda hana og nýta skyn­sam­lega. Grunn­vatn er hulið, en ætti ekki að vera úr huga, eins og Sam­ein­uðu þjóð­irnar kom­ast að orði.“

Í til­kynn­ingu í til­efni dags­ins segja þær að mik­il­vægt sé að gera sér grein fyrir því að það sem við gerum ofanjarðar skiptir máli neð­an­jarðar. Merkja má athafnir manns­ins og umsvif mann­virkja í vatn­inu í nærum­hverfi okkar. Sem dæmi, þá er slit mal­biks og dekkja ein stærsta upp­spretta örplasts í vatna­vist­kerfum. Nýleg rann­sókn við Verk­fræði- og nátt­úru­vís­inda­svið Háskóla Íslands ályktaði að helsta ástæða fyrir myndun göturyks í Reykja­vík er að nær annar hver bíll er á nagla­dekkjum á vet­urna. Helm­ingur ryks­ins sem nagla­dekkin spæna upp ratar í vatna­vist­kerfin okkar, hinn helm­ing­ur­inn veldur ítrek­uðum svifryks­dögum sér­stak­lega þegar snjóa leysir á vorin.

Örmeng­un­ar­valdar hafa mælst erlendis í grunn­vatni, í fiskaf­urðum og í manns­lík­am­anum. Efnin eru oft­ast þrá­virk, safn­ast upp í líf­keðj­unni, og talin valda horm­óna­rösk­unum og/eða alvar­legum sjúk­dómum. Sum efnin skol­ast af þökum, klæðn­ingum og gróðri eins og t.d. þung­málmar, plast­efni, eld- og rot­varn­ar­efni, sveppa- og skor­dýra­eitur. Önnur skol­ast af götum, eins og t.d. fjöl­hringa arómat­ísk kol­vetni sem mynd­ast við bruna elds­neytis. Þá ber­ast leifar lyfja, snyrti- og hreinsi­vara með heim­il­is­skólpi í vötn. Þótt efnin séu í litlu magni, þá gætir áhrifa þeirra engu að síður, og jafn­vel eftir að notkun þeirra er hætt. Til dæmis eru vatns- og fitu­frá­hrind­andi PFAS efni, sem notuð eru í ýmsum varn­ingi innan og utan heim­ilis, nán­ast ónið­ur­brjót­an­leg, svokölluð eilífð­ar­efni.

Skila­boðin frá þeim til Íslend­inga á degi vatns­ins í gær eru:
•    Nálgumst vatnið okkar með aðgát og virð­ingu
•    Notum efni var­lega og spar­lega
•    Hættum að keyra á nagla­dekkjum
•    Fylgj­umst vel með vatn­inu okkar með reglu­bundnum mæl­ingum“