Héraðsdómur neitar að leita til EFTA í tveimur vaxtamálum

Hér­aðs­dómur Reykja­víkur hafn­aði þeim kröfum Neyt­enda­sam­tak­anna að leita ráð­gef­andi álits EFTA-dóm­stóls­ins í tveimur af þremur málum, í vaxta­mál­inu svo­kall­aða. Einu vafa­at­riði hefur þó verið vísað til dóm­stóls­ins. RÚV greinir frá þessu.

Neyt­enda­sam­tökin höfð­uðu þrjú mál á hendur Arion banka og Lands­banka, til þess að láta reyna á lög­mæti skil­mála lána með breyti­lega vexti. Um er að ræða neyt­enda­lán sem tekin voru á mis­mun­andi tímum þegar mis­mun­andi lög voru í gildi. Neyt­enda­sam­tökin ósk­uðu til að byrja með eftir ráð­gef­andi áliti EFTA-dóm­stóls­ins, þar sem lögin sem reynir á í mál­inu eru inn­leið­ing Evr­óputil­skip­unar. Hér­aðs­dómur hafn­aði þeim kröfum í tveimur af þremur málum. Í þriðja mál­inu ákvað dóm­ari þó að óska eftir ráð­gef­andi áliti EFTA-dóm­stóls­ins vegna eins vafa­at­riðis er varðar lán sem var tekið eftir að lög um fast­eigna­lán tóku gildi árið 2017.

Sú spurn­ing sem dóm­ari varpar til EFTA-dóm­stóls­ins fjallar um það hvort skil­málar Lands­bank­ans um breyti­lega vexti sam­ræm­ist ákvæði sem mælir fyrir um að við­mið­un­ar­vextir lána sem bera breyti­lega vexti, þurfi að vera skýrir, aðgengi­legir, hlut­lægir og sann­próf­an­legir fyrir neyt­and­ann.

Í hinum tveimur mál­unum telur dóm­ur­inn fyr­ir­liggj­andi dæmi hjá dóm­stólnum nægi­lega leið­sögn.

„Það er mik­il­vægt að taka fram að í hvor­ugri afstöðu dóms­ins, það er að segja að hafna ósk um álit eða spurn­ingu hans til EFTA dóm­stóls­ins, felst afstaða til meg­in­krafna í mál­inu, um að skil­mál­arnir verði dæmdir ólög­legir,“ segir Breki Karlsson, for­maður Neyt­enda­sam­tak­anna. „Málunum verður haldið áfram í hér­aðs­dómi eins og ekk­ert hafi í skorist í þeim málum sem ekki þarfn­ast leið­bein­ingar EFTA dóm­stóls­ins. Hinu mál­inu er frestað þar til nið­ur­staða fæst hjá EFTA dóm­stólnum.“

Neyt­enda­sam­tökin héldu í mála­ferlin vegna mats þeirra á að skil­málar lána með breyti­legum vöxtum séu ólög­legir. Það sé vegna þess að ákvarð­anir bank­anna um vaxta­breyt­ingar séu mats­kenndar og ógagn­sæjar.

„Það sem er svo mik­il­vægt við að fá ráð­gef­andi álit EFTA dóm­stóls­ins er að við teljum þann dóm­stól hafa yfir­burð­ar­þekk­ingu á þessum lögum þar sem margoft hefur reynt á þau og nið­ur­staðan þar verið á þá leið sem sam­tökin hafa haldið fram í Vaxta­mál­inu,“ segir Breki.

Afborg­anir lána á óverð­tryggðum, breyti­legum vöxtum hafa farið hratt hækk­andi að und­an­förnu, í kjöl­far verð­bólgu og hækkun stýri­vaxta Seðla­banka Íslands.

Mannlíf ræddi við Breka Karlsson, for­mann Neyt­enda­sam­tak­anna, um þetta og tengd mál, í febr­úar síð­ast­liðnum. Þá tal­aði hann meðal ann­ars um óskýrar vaxta­á­kvarð­anir bank­anna.

„Það væri nú ágætt ef það væri, eins og lög gera ráð fyrir, skýrt hvernig vextir bank­anna tækju breyt­ingum. En það er því miður ekki þannig. Þess vegna þurftum við að fara í þetta dóms­mál,“ sagði Breki.

Eins og þekkt er orðið hafa við­skipta­bank­arnir skilað ofur­hagn­aði und­an­farið.

Í við­tal­inu í febr­úar sagði Breki meðal ann­ars að nú sem aldrei fyrr væri þörf á því að bæði bank­arnir og önnur fyr­ir­tæki myndu draga úr arð­sem­is­kröfum. Hann sagði árs­reikn­inga sýna að það væru fleiri en bank­arnir sem væru að skila miklum hagn­aði, það ætti við um ótal fyr­ir­tæki líka.

„Nú er bara komið að því að atvinnu­lífið sýni þá still­ingu sem atvinnu­lífið krefst alltaf af laun­þegum þegar laun­þegar eru að semja um laun og kjör. Það er það sem við getum gert; að krefja fyr­ir­tæki um ráð­deild og að þau rói sig aðeins í arð­sem­is­kröfum.“

Breki sagði að ef fyr­ir­tækin og bank­arnir svör­uðu þessu kalli væri vel hægt að halda út þetta tíma­bundna ástand sem nú væri uppi.

„Annað er ávísun á óróa í haust þegar kjara­samn­ingar eru lausir – ef það á að velta þessu enda­laust inn í verð­lagið og halda í þessar háu arð­sem­is­kröfur. Slíkt höfr­unga­hlaup hefur aldrei skilað neinu nema auk­inni van­sæld,“ sagði hann. „Það vill eng­inn þann óstöð­ug­leika sem þessu mun fylgja. Hann er engum til góðs.“

Fréttin hefur verið upp­færð.

Í fyrri útgáfu þess­arar fréttar var því haldið fram að Hér­aðs­dómur Reykja­víkur hefði hafnað kröfum Neyt­enda­sam­tak­anna í Vaxta­mál­inu svo­kall­aða. Þetta er ekki rétt, heldur hafn­aði dóm­ur­inn þeirri ósk lög­manna að leitað yrði ráð­gef­andi álits EFTA-dóm­stóls­ins í öllum mál­unum þremur. Í einu mál­anna ákvað þó hér­aðs­dómur að leita til dóm­stóls­ins vegna eins vafa­at­riðis er varðar lán sem var tekið eftir að lög um fast­eigna­lán tóku gildi árið 2017. Vaxta­málið heldur áfram fyrir hér­aðs­dómi og þriðja málið bíður álits EFTA-dóm­stóls­ins áður en áfram verður haldið. Fréttin hefur verið leið­rétt í sam­ræmi við þetta.