Störfum í heilbrigðisþjónustu fjölgar á meðan önnur ríkisstörf standa í stað

Stöðu­gildum hjá rík­inu fjölg­aði um 16% á tíma­bil­inu 2019 til 2025. Nýjar tölur sýna að vöxt­ur­inn liggur nán­ast ein­göngu í grunn­þjón­ustu, þar sem heil­brigð­is­kerfið vegur þyngst vegna lýð­fræði­legra breyt­inga og til­færslu verk­efna. Á sama tíma hefur Hag­stofan leið­rétt fyrri áætl­anir um fjölgun rík­is­starfs­manna umtals­vert niður á við.

Heild­ar­fjölgun stöðu­gilda hjá rík­inu nemur 16% á árunum 2019–2025. Þegar gögnin eru skoðuð nánar kemur í ljós að heil­brigð­is­þjón­usta, örygg­is­þjón­usta og kennslu­tengd störf skýra sam­tals 93% af þess­ari aukn­ingu. Heil­brigð­is­þjón­ustan ein og sér dregur vöxt­inn áfram og skýrir um 72% af heild­ar­aukn­ing­unni.

Mynd: Tafla

Aukn­ing­una í heil­brigð­is­kerf­inu má rekja til skýrra lýð­fræði­legra breyt­inga. Á meðan mann­fjöldi á Íslandi jókst almennt um 12,8% frá árunum 2019 til 2026, fjölg­aði í ald­urs­hópnum 60 ára og eldri um 22%. Mesta aukn­ingin var í ald­urs­hópnum 70 til 79 ára, en sá hópur stækk­aði um 35% á tíma­bil­inu. Samhliða þess­ari öldrun þjóð­ar­innar hafa verk­efni tengd öldr­un­ar­þjón­ustu færst frá sveit­ar­fé­lögum til rík­is­ins, auk þess sem fram­boð á laun­uðum náms­stöðum í heil­brigð­is­þjón­ustu hefur verið aukið.

Mynd: Graf

Lítill vöxtur í stjórnsýslu og öðrum störfum

Á meðan grunn­þjón­ustan stækkar hratt er staðan önnur í öðrum geðum rík­is­ins. Önnur störf en heil­brigðis-, öryggis- og kennslu­störf telja um helm­ing allra rík­is­starfa, en þar nam fjölg­unin aðeins 2% á sama sex ára tíma­bili.

Fjölgun stöðu­gilda rík­is­ins var mest á árunum 2021 og 2022, í miðjum heims­far­aldri. Samhliða þeim áskor­unum stóð yfir inn­leið­ing á stytt­ingu vinnu­vik­unnar, þar sem vinnu­tími vakta­vinnu­fólks fór úr 40 stundum í 36 stundir á viku. Sú breyt­ing kall­aði á aukna mönnun og fjölg­aði stöðu­gildum í vakta­vinnu um 28%, á meðan dag­vinnu­störfum fjölg­aði um 13%. Ef tekið er til­lit til þess að vinnu­stundum á bak við hvert árs­verk fækk­aði, er raun­veru­leg aukn­ing rík­is­starfa umtals­vert minni.

Hagstofan leiðréttir tölur sínar

Hag­stofan hafði áður áætlað að rík­is­starfs­mönnum hefði fjölgað um 4,7% á milli maí 2025 og maí 2026. Nýjustu upp­færslur sýna hins vegar að fjölg­unin nam í raun 2,6%. Gögn úr launa­kerfi rík­is­ins sýna áþekka þróun, eða um 2,1% breyt­ingu á sama tíma­bili. Leið­rétt­ingar Hag­stof­unnar ná einnig til starfa í opin­berri þjón­ustu sem birt­ust í riti Seðla­bank­ans, Pen­inga­málum, í mars síð­ast­liðnum.