Miklar deilur hafa sprottið upp á samfélagsmiðlum og í fjölmiðlum í kjölfar ummæla Egils Helgasonar, sjónvarpsmanns og samfélagsrýnis, um notkun þjóðfána. Ummælin, sem Egill setti fram sem almenna reglu, hafa vakið hörð viðbrögð þar sem hann er sakaður um andúð á íslenskum gildum, á meðan aðrir benda á áratugastarf hans í þágu íslenskrar menningar sem svar við gagnrýninni.
„Þeim mun fleiri fánar, þeim mun verra samfélag“
Kveikjan að umræðunni voru viðbrögð Egils við frétt um gríðarlega aukningu á sölu fánastanga hér á landi, í kjölfar lagabreytingar sem leyfði fólki að flagga allan sólarhringinn yfir sumartímann. Egill skrifaði:
„Þumalputtaregla mín er svona: Þeim mun færri fánar, þeim mun betra samfélag. Eða: Þeim mun fleiri fánar, þeim mun verra samfélag. (Og það á eiginlega við um alla fána.)“
Hannes sakar Egil um að elska öll lönd nema sitt eigið
Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus, brást hart við skrifum Egils og sagði hann tilheyra hópi menntamanna sem horfi fram hjá gildum eigin föðurlands.
„Egill Helgason er einn þeirra menntamanna sem elska öll lönd nema sitt eigið og telja mestu máli skipta að geta talað frönsku. Þess vegna er hann á móti íslenska fánanum,“ skrifaði Hannes.
Hann benti á Danmörku sem dæmi um gott land þar sem Dannebrog blakti við flest tækifæri og sagði fánann tákn um ellefu hundruð ára lífsbaráttu og samstöðu Íslendinga í gegnum náttúruhamfarir og harðindi.
Vekja ummæli Hannesar sérstaka athygli vegna þess að hann býr stóran hluta ársins í Brasilíu.
Viðskiptablaðið tengir ummælin við ESB-ósigur
Pistlahöfundurinn Týr á Viðskiptablaðinu gerði málið sömuleiðis að umtalsefni og setti skrif Egils í pólitískt samhengi við niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið. Týr fullyrti að ummælin endurspegluðu erfiðleika Já-sinna við að sætta sig við lýðræðislega niðurstöðu.
„Lýðræði virðist fyrir sumum helst felast í því að hafa vit fyrir öðrum landsmönnum og verða síðan sár þegar þeir dirfast að hlusta ekki alfarið á þeirra visku,“ skrifaði Týr og bætti við að það væri tæplega vænlegt til árangurs að láta í veðri vaka að þeir sem væru ósammála væru verr upplýstir eða ekki nógu alþjóðlega þenkjandi.
Varinn sem ötull talsmaður íslensks menningararfs
Varla er hægt að saka Egil um skort á ræktarsemi við land og þjóð, enda hefur hann um áratugaskeið verið einn áhrifamesti talsmaður íslenskrar menningar, sögu og bókmennta.
Þar má nefna langlífa menningarþætti hans á borð við bókmenntaþáttinn Kiljuna og aðra vandaða söguskýringaþætti á íslenskri menningu.
Ljóst er að ummæli Egils hafa snert viðkvæman streng og afhjúpað ólíkar áherslur í samfélaginu, annars vegar áhyggjur af vaxandi þjóðernishyggju og hins vegar ríka þörf fyrir samstöðu undir þjóðlegum táknum.
