Alls voru 6049 einstaklingar skráðir með ótilgreinda búsetu í þjóðskrá þann 1. apríl samkvæmt Þjóðskrá Íslands en kom þetta fram í svari við fyrirspurn sem Mannlíf sendi á stofnunina.

„Einstaklingar sem búsettir eru í atvinnuhúsnæði eða húsnæði sem ekki er skráð sem íbúðarhúsnæði eru jafnan skráðir með ótilgreint lögheimili í því sveitarfélagi sem búsetan er,“ segir Þjóðskrá í svari sínu um málið. Þá segir að þegar einstaklingur óskar eftir að vera skráður með ótilgreint lögheimili í tilteknu sveitarfélagi þurfi ávallt að leggja fram fullnægjandi gögn sem staðfesta raunbúsetu í húsnæði sem ekki uppfyllir skilyrði laga til að skrá lögheimili í.

Þrjár aðalástæður

Algengasta ástæða fyrir ótilgreindri skráningu segir Þjóðskrá að sé vegna tilkynningar þriðja aðila um ranga skráningu lögheimilis.

„Slíkar tilkynningar koma yfirleitt frá þinglýstum eiganda fasteignar sem upplýsir Þjóðskrá Íslands um einstaklinga sem hafa ekki fasta búsetu í húsnæði í þeirra eigu, en eru engu að síður með skráð lögheimili þar. Samkvæmt 3. mgr. 12. gr. lögheimilislaga bera þinglýstir eigendur fasteigna skyldu til að upplýsa Þjóðskrá Íslands um einstaklinga sem eru ranglega skráðir með lögheimili í þeirra fasteign. Málsmeðferð í þannig málum hefst ávallt á að upplýsa málsaðila og honum gefið tækifæri til að bregðast við og upplýsa Þjóðskrá um rétt heimilisfang. Ef einstaklingur bregst ekki við erindi Þjóðskrár Íslands verður hann skráður með ótilgreint lögheimili í sama sveitarfélagi og síðasta skráða lögheimili eða erlendis ef búseta er talin vera erlendis.“

Það sé þó ekki eina ástæðan samkvæmt Þjóðskrá. „Einstaklingar sem eru búsettir í húsnæði sem ekki er heimilt að skrá lögheimili í geta óskað eftir að vera skráðir með ótilgreint lögheimili í búsetu sveitarfélagi. Nauðsynlegt er að staðfesting á búsetu sé lögð fram til Þjóðskrár Íslands til að hægt sé að samþykkja slíka beiðni. Algengast er að í slíkum tilvikum sé um búsetu í atvinnuhúsnæði eða frístundabyggð að ræða en einstaklingar án húsnæðis falla einnig undir þennan flokk.“

Einnig bendir Þjóðskrá á nýskráningu erlendra ríkisborgara á þjóðskrá en Þjóðskrá Íslands er ekki heimilt að tefja umsókn um skráningu lögheimilis á Íslandi og úthlutun kennitölu ef öll skilyrði hafa verið uppfyllt. „Umsækjendur í þessum hópi eru þá skráðir með ótilgreint lögheimili ef búseta er ekki í íbúðarhúsnæði eða þeir hafa ekki fundið varanlegt íbúðarhúsnæði þegar umsókn er unninn.“

Lögreglan þarf að staðfesta

Hversu margir hafa sótt um slíka skráningu á undanförnum 12 mánuðum, hversu mörgum hefur verið hafnað og hversu margar beiðnir hafa verið samþykktar á þeim 12 mánuðum?

„Á tímabilinu 1. apríl 2024 til 1. apríl 2025 voru 420 beiðnir um skráningu á ótilgreindu lögheimili samþykktar og 88 beiðnum á sama tímabili var hafnað.“

Þá segir Þjóðskrá að einstaklingar geti óskað eftir því að lögheimili þeirra sé dulið í þjóðskrá en það er eingöngu hægt ef staðfesting frá lögreglustjóra liggur fyrir.