Ofbeldi gegn úkraínskum stríðsföngum, barsmíðar, pyntingar og aftökur án dóms og laga, hefur verið skjalfest víða á meðan á allsherjarinnrás Rússlands í Úkraínu stendur. Það sem hefur hins vegar reynst erfiðara að sanna er boðleiðin að baki slíkum verkum, það er hverjir fá upplýsingar og hverjir gefa skipanir. Nú hafa blaðamenn fengið sjaldgæfa innsýn í rússnesk stríðsglæpi í Úkraínu í gegnum safn einkaskilaboða, ljósmynda og myndbanda sem fengin voru frá heimildarmanni innan úkraínska hersins.

Í nýrri rannsókn skoðuðu blaðamenn rannsóknarverkefnanna Skhemy og Sistema hjá Radio Free Europe/Radio Liberty einkasamskipti rússneska hershöfðingjans Roman Demurchiev. Þar kom í ljós að hann hafði státað sig af pyntingum, aftökum og vanhelgun á líkum úkraínskra hermanna, þar á meðal stríðsfanga, í samtölum við nána aðila og samherja sína.

Skjalasafnið spannar árin 2022 til 2024 og varpar ljósi ekki aðeins á háttsemi Demurchievs sjálfs heldur einnig samábyrgð yfirmanna hans, allt upp til hershöfðingja sem stýrði samsettum herafla upp á tugþúsundir manna. Fréttavefurinn Meduza dregur saman niðurstöður rannsóknarinnar.

Roman Demurchiev, 49 ára, nýtur góðs orðspors innan rússneska hersins. Hann hefur setið fundi með æðstu yfirmönnum og hlotið fjölda heiðursorða. Árið 2023 var hann gerður að hershöfðingja af Vladimir Putin. Demurchiev gegndi stöðu aðstoðaryfirmanns 20. samsetta hers Rússlands að minnsta kosti fram í desember 2024, en opinberar heimildir gefa ekki upp núverandi stöðu hans.

Skjalasafnið inniheldur ekki aðeins skilaboð heldur einnig myndbönd og ljósmyndir sem sýna pyntingar og dráp á úkraínskum hermönnum. Í samskiptum sínum við aðra liðsforingja og eiginkonu sína minntist hershöfðinginn ítrekað á afskorin eyru úkraínskra stríðsfanga. Til sönnunar sendi hann grófar ljósmyndir. Í einu samtali við eiginkonu sína sendi hann mynd af nokkrum eyrum og sagðist ætla að „þræða þau á band og gefa í gjöf“.

„Eins og svínaeyru með bjór,“ svaraði eiginkona hans.

Demurchiev ræddi oft meðferð stríðsfanga við mann sem sagðist vera yfirmaður í gagnnjósnum hersins og kallaði sig „Roman“. Í október 2023 spurði Demurchiev hann hvað ætti að gera við úkraínskan fanga, hvort ætti að drepa hann eða senda hann í pyntingar. Tengiliðurinn tók fangann að lokum. Sá úkraínski hermaður sneri síðar heim í fangaskiptum og staðfesti að hann hefði verið alvarlega barinn og pyntaður með raflosti.

Skilaboðin sem bárust RFE/RL benda einnig til þess að þessi „Roman“ hafi sent fanga og handtekna til hershöfðingjans með beiðni um að þeir yrðu drepnir.

Í desember 2024 ræddi Demurchiev við undirmenn sína um myndband sem sýndi rússneska fanga, fyrrverandi sakamenn sem höfðu verið teknir í herþjónustu, handtaka þrjá úkraínska hermenn og berja þá til bana með skóflum. Samskiptin benda til þess að Demurchiev hafi greint yfirmanni sínum, hershöfðingjanum Oleg Mityaev, yfirmanni 20. hersins, frá atvikinu, en sá hafi fyrirskipað að fangarnir yrðu heiðraðir.

Ákvörðun Mityaevs um að heiðra fyrrverandi sakamenn var ekki undantekning. Rannsókn RFE/RL leiddi í ljós að misþyrmingar og aftökur úkraínskra stríðsfanga eru algengar innan rússneska hersins og séu virkt hvattar áfram af herforingjum, jafnvel á æðstu stigum yfirstjórnarinnar.