Íslensk ferðaþjónusta stendur nú frammi fyrir krefjandi tímum og bendir margt til þess að hægt hafi á þeim kröftuga bata sem einkenndi greinina eftir heimsfaraldurinn. Samkvæmt greiningu Jóns Bjarka Bentssonar, aðalhagfræðings Íslandsbanki, er útlit fyrir lítilsháttar samdrátt í ferðaþjónustu á þessu ári og hægan vöxt í kjölfarið.
Háönnin í sumar hófst af minni krafti en væntingar stóðu til. Gögn frá Ferðamálastofu sýna að brottförum erlendra farþega um Keflavíkurflugvöll fækkaði um tæp 5% í júnímánuði síðastliðnum miðað við sama tíma í fyrra, og mældust þær 223 þúsund.
Breytingar á lykilmörkuðum
Bandaríkjamenn eru sem fyrr fjölmennasti hópur ferðamanna á Íslandi og vofðu tæp 35% heildarfjöldans í júní. Engu að síður fækkaði bandarískum ferðamönnum um fimmtung á milli ára, sem er mesti samdráttur í þeim hópi í júnímánuði síðan 2022. Næstfjölmenntustu þjóðernin voru Þjóðverjar (8%), Bretar (6%), Kanadamenn (6%) og Kínverjar (5%).
Væntingar eru bundnar við haustið en þá hefst beint flug á milli Peking og Keflavíkur, sem gæti fjölgað kínverskum ferðamönnum hér á landi.
Helstu áskoranir greinarinnar
Hagvísar á borð við gistinætur og kortaveltu sýna svipaða þróun og talningar á flugvellinum; ferðaþjónustan virðist standa í stað. Kortavelta erlendra greiðslukorta er nánast óbreytt á fyrri helmingi ársins miðað við sama tímabil í fyrra og gistinóttum fjölgaði aðeins um hálfa prósentu.
Greining Íslandsbanka bendir á fimm meginástæður fyrir þessari þróun:
- Veik samkeppnisstaða: Sterk króna, hátt verðlag og innlendur kostnaðarauki gera Ísland að dýrum áfangastað í alþjóðlegum samanburði, sérstaklega gagnvart öðrum Norðurlöndum.
- Minna flugframboð: Brottfall flugfélagsins PLAY hefur dregið úr framboði á flugsætum, einkum á lággjaldamarkaði.
- Breytt neyslumynstur: Raunútgjöld á hvern ferðamann hafa dregist saman. Ferðamenn dvelja skemur, velja ódýrari gistingu og spara við sig í afþreyingu og veitingum.
- Fækkun á hátekjumörkuðum: Samdráttur í komum ferðamanna frá ríkjum á borð við Bandaríkin, Bretland og Þýskaland hefur merkjanleg áhrif á útflutningstekjur þar sem þessir hópar skila jafnaði háum tekjum.
- Þroskaður markaður: Eftir áratug stanslauss vaxtar er eðlilegt að hægi á greininni. Áhersla færist nú frá fjölda ferðamanna yfir í verðmætasköpun á hvern gest.
Horfur fram í tímann
Í þjóðhagsspá Íslandsbanka er gert ráð fyrir rúmlega 1% fækkun ferðamanna á árinu í heild, þrátt fyrir vonir um ágætist háönn í ágústmánuði vegna sólmyrkvans sem dregur að sér fjölda ferðamanna. Gert er ráð fyrir hægum vexti á árunum 2027–2028 og að heildarfjöldi ferðamanna nái metárinu 2018, eða rétt ríflega 2,3 milljónum gesta, undir lok spátímabilsins.
Hins vegar sýna nýjustu gögn að líkur hafi aukist á því að árið í ár geti orðið lakara en áður var áætlað. Ljóst er að framlag ferðaþjónustunnar til hagvaxtar og útflutningstekna á næstunni verður hóflegra en landsmenn hafa átt að venjast á síðasta áratug.
