Hulda Dögg Proppé er deildarstjóri í Sæmundarskóla og aðjúnkt við Háskóla Íslands og segir hún að undanfarin misseri hafi átt sér stað miklar umræður um skólamál og skólakerfið í heild sinni.

Hún segir að umhverfi grunnskólans hafi breyst mikið frá því sem áður var:

„Það er fagnaðarefni að fólk hafi áhuga á því gríðarlega mikilvæga starfi sem þar fer fram en um leið er mikilvægt að umræðan sé á uppbyggilegum nótum“ segir hún og færir í tal að á tímum breytinga megi „færa rök fyrir því að fagmennska sé mikilvægasta veganestið því hún er rauði þráðurinn í öllu starfi breytinga í skólum.“

Hulda segir að það sé „mín reynsla að kennarar þessa lands vinni af heilindum, leggi sig fram um að mæta nemendum þar sem þeir eru“ og séu stöðugt að leita leiða til að „skapa þær aðstæður að nám geti átt sér stað“ en segir þó að „sitt sýnist hverjum og ýmsum forsendum er skellt á borðið.“

Hún segir námsmatskvarða oft bera á góma í umræðu um grunnskólann og segir að sumir nefni „að námsmatið sé óraunhæft og skili takmarkaðri vitneskju um stöðu nemenda“ og að „raunin“ sé sú að „námsmatskvarðinn A, B, C er mun meira lýsandi fyrir nemendur heldur en tölukvarði og nemendur fá mun betri „lýsingu á hæfni sinni, hvar þeir hafa bætt sig og að hverju er raunhæft að stefna.“

Segir Hulda að námsmatskvarðinn gefi kennurum tækifæri til að kenna út frá markmiðum, nemendur átti sig betur á eigin stöðu og „námsmeðvitund þeirra eykst svo um munar“ og um leið „gefst foreldrum betra tækifæri til að fylgjast með námi barna sinna.“

Hún segir að aðalnámskrá grunnskóla hafi verið gefin var út árið 2011 og „boðaði þessar róttæku breytingar á námsmatskerfinu en undirbúningur hefði vissulega mátt vera mun betri“ en engu að síður er fjöldi „skóla sem nýtir kerfið sem námskráin boðar á markvissan og upplýsandi hátt og uppskeran er ríkuleg.“

Hulda segir að námsmat byggt á tölukvarða sé hins vegar einng huglægt og þar semur kennarinn próf - ákvarðar stig fyrir hverja spurningu og allt traust er sett á fagmennsku við að telja stig en „með bókstafakerfinu er hins vegar auðveldara að rýna í fyrir hvað nákvæmlega er gefið, hvað það er sem liggur til grundvallar matinu og þannig gefur það nemendum innsýn í uppskeru, tækifæri til markmiðasetningar og almenns samtals um námið.“

Og segir hún að „þar komum við að kjarna málsins, því sem helst hefur verið notað til að stjaksetja skólakerfið í heild sinni. PISA. Þegar fyrirlögn PISA prófsins nálgast fer af stað mikil vinna innan skólanna við að hvetja nemendur til að gera sitt besta. Það sé mikilvægt fyrir skólakerfið að vita hvar Ísland stendur og þau séu þar mikilvægur hlekkur. Prófið er hins vegar langt og ramminn er stífur. Nemendur fá einungis stutta pásu, og eflaust hefði verkalýðsforystan eitthvað út á skipulagið að setja.“

Hún segir að fyrirlögnin þurfi þó að vera eins í öllum löndum og því megi engu breyta:

„Í takti við aukna námsmeðvitund er hins vegar ein fyrsta spurning nemenda þegar prófið er kynnt: ,,Fáum við einkunn fyrir þetta?” Jafnvel þó nemendur sé hvattir til að gera sitt besta, nýta prófið sem æfingu, þá er alltaf ákveðinn hluti nemenda sem gerir það ekki - sá hluti sem er hagnaðardrifinn og veit að hann fær ekki beina endurgjöf. Þeim nemendum finnst þetta ekki skipta neinu máli.“

Í vor spjallaði Hulda við nemendur er gengu út úr prófinu áðurnefnda og segir að þrátt fyrir allskonar samræður fyrir prófið og hvatningu um að öll gerðu sitt besta gekk nokkuð stór hluti út hlæjandi:

„Þeim fannst prófið leiðinlegt, sáu engan tilgang með því að leggja sig fram og ,,settu bara krossinn einhvers staðar. Þetta skiptir hvort eð er engu máli.” Sá hluti var að stærstum hluta drengir.“

Hún segir að „niðurstöðurnar eru hins vegar blóðmjólkaðar og hrópin enduróma - drengir þessa lands eru upp til hópa ólæsir.“

Og bætir því við að það er „eðlilegt að nemendur 10. bekkjar viti hvað gagnast þeim og hvað ekki. Það má teljast eðlilegt að stór hluti taki bara þátt að nafninu til. Það er hins vegar langt í frá eðlilegt að grunnskólar landsins séu stjaksettir vegna útkomunnar.“

Hulda fagnar allri umræðu um skólamál „sé hún málefnaleg og fagleg. Því miður eru PISA niðurstöður ekki innlegg í þess háttar umræðu. Það væri gott ef þeim væri tekið með töluverðum fyrirvara. Þá getum við farið að ræða saman af alvöru.“