Íslenskt réttarvörslukerfi stendur frammi fyrir nýrri og skelfilegri birtingarmynd mansals hér á landi. Þetta fullyrðir Sævar Þór Jónsson, hæstaréttarlögmaður, í aðsendri grein á Vísi. Hann segist í störfum sínum ítrekað hafa fengið inn á sitt borð viðkvæm mál þar sem konur í berskjaldaðri stöðu eru kerfislíkt nýttar af mönnum af erlendum uppruna í þeim eina tilgangi að tryggja þeim síðarnefndu landvistarleyfi og fjárhagslegan ávinning.

Sævar lýsir þessu sem „skuggamansali“ og segir fórnarlömbin vera undir algeru ægivaldi gerenda. Um er að ræða konur sem glíma við fötlun, alvarlega neyslu eða erfiðar félagslegar aðstæður. Ofbeldið sem þær búa við er margþætt. Auk líkamlegs og kynferðislegs ofbeldis eru þær nýttar fjárhagslega; þvingaðar til að taka lán, afhenda fjármuni eða láta af hendi félagslegt húsnæði.

Alvarlegasta mynd þessa ofbeldis snýr að barneignum. „Skelfilegast er þó þegar þessar konur eru þvingaðar til þess að verða óléttar í þeirri von og trú gerenda að barneignir muni auka möguleika þeirra á dvalarleyfi og tryggja þeim hærri bótagreiðslur frá hinu opinbera,“ skrifar Sævar.

Lýsir æpandi aðgerðaleysi yfirvalda

Í greininni gagnrýnir Sævar íslensk yfirvöld harðlega og segir mikið úrræðaleysi og vangetu blasa við innan kerfisins. Þetta eigi jafnt við um lögreglu og barnaverndaryfirvöld, en dæmi séu um að tilkynningar um alvarlegt ofbeldi gegn börnum á þessum heimilum leiði til sáralítilla viðbragða.

„Kerfið virðist lamast þegar flækjustig mála eykst, sem verður til þess að viðkvæmustu hópar samfélagsins búa við algjört bjargarleysi,“ segir Sævar. Hann bendir á að lögreglan skerist oft ekki í leikinn fyrr en gerandi hefur safnað löngum sakaferli eða er undir rannsókn vegna annarra alvarlegra brota. Þolendur eigi hins vegar ekki að þurfa að bíða eftir því.

Sævar kallar eftir tafarlausum viðbrögðum og breytingum á lagalegum úrræðum stofnana. Hann segir það siðferðislega skyldu samfélagsins að rjúfa þögnina og vernda þá sem geta ekki varið sig sjálfir „úr prísund nútímaþrælahalds.“