Drög af friðarsamkomulagi á borðinu

Donald Trump hefur sam­kvæmt fréttum dreift drögum að frið­ar­sam­komu­lagi vegna stríðs­ins við Íran til banda­manna sinna, þar á meðal Ísrael, á meðan báðir aðilar reyna að koma í veg fyrir að ný brot á vopna­hléi leiði til frek­ari átaka og geri sam­komu­lag ómögu­legt.

Til að hraða við­ræðum hyggst utan­rík­is­ráð­herra Pakistan, Mohammad Ishaq Dar, fljúga til Washington á morgun til fundar við banda­ríska starfs­bróður sinn Marco Rubio.

Teheran réðst á banda­ríska her­stöð í Kúveit í dag eftir að Washington réðst á það sem þeir lýstu sem dróna­að­gerð Írana nálægt Hor­mússundi. Þetta und­ir­strikar við­kvæma stöðu þar sem samn­inga­nefndir beggja aðila neita að gefa eftir í síð­ustu ágrein­ings­at­rið­unum.

Hormuz-sund opnað og milljarðar losaðir

Drögin sem Trump hefur kynnt eru sögð svipuð þeim sem hafa verið í umferð í Mið­aust­ur­löndum síð­ustu daga. Samkvæmt þeim yrði Hormuz-sund opnað á ný fyrir alþjóð­lega skipa­um­ferð, hafn­bann Banda­ríkj­anna á írönskum höfnum aflétt og Íran fengið aðgang að allt að 12 millj­örðum doll­ara í frystum eignum.

Mark­miðið væri að skipa­um­ferð um sundið færi aftur í sama horf og fyrir stríð innan 30 daga og að allt að 60 daga samn­inga­við­ræður hæfust um fram­tíð írönsku kjarn­orku­á­ætl­un­ar­innar.

Þar yrði meðal ann­ars rætt um birgðir Írans af mjög auðg­uðu úrani, tíma­bundið hlé á frek­ari auðgun og eft­ir­lit Alþjóða­kjarn­orku­mála­stofn­unin með starf­sem­inni.

Kína þrýstir jafn­framt á að örygg­is­ráð Sam­ein­uðu þjóð­irnar stað­festi hugs­an­legt sam­komu­lag form­lega.

Ísrael óánægt með drögin

Samn­ing­ur­inn er sagður afar óásætt­an­legur fyrir Ísrael þar sem Íran þyrfti ekki strax að skuld­binda sig með afger­andi hætti í kjarn­orku­málum. Þá myndi var­an­legt vopna­hlé einnig ná til Líbanon.

Drögin eru einnig óljós­ari en til­lögur Teheran um aflétt­ingu refsi­að­gerða á útflutn­ing írönsku olíu- og jarð­efna­iðn­að­ar­ins.

Þá er sér­stak­lega kveðið á um gjald­frjálsa sigl­ingu um Hormuz-sund.

Íran hefur hins vegar reynt að semja sér­stak­lega við Óman um að taka upp gjöld fyrir svo­kall­aða „leið­sögu­þjón­ustu“ um sundið.

Trump hót­aði í gær að „sprengja Óman í loft upp“ ef ríkið næði slíku sam­komu­lagi við Íran, þó engin opin­ber við­brögð hafi komið frá stjórn­völdum í Muscat.

Íran segist stjórna sundinu

Sjóher írönsku bylt­ing­ar­varð­anna gaf út yfir­lýs­ingu þar sem hann ítrek­aði yfir­ráð sín yfir Hormuz-sundi.

Þar kom fram að 26 flutn­inga­skip og olíu­skipum hefði verið veitt leyfi til sigl­inga síð­asta sól­ar­hring­inn og að leyfi væri skylda.

Var einnig greint frá því að fjögur skip hefðu reynt að sigla um sundið með slökkt á stað­setn­ing­ar­bún­aði sínum. Tvö þeirra voru stöðvuð og tvö neydd til að snúa við.

Þrátt fyrir spenn­una hafa óbeinar við­ræður milli Banda­ríkj­anna og Írans haldið áfram með milli­göngu Pakistan og Katar.

Sér­fræð­ingar vara þó við því að ef olíu­skipa­fé­lög reyni í auknum mæli að sigla um sundið án sam­þykkis Írans gæti brot­hætt vopna­hlé frá 8. apríl hrunið.

Olíuverð hækk­aði um tvö pró­sent á fimmtu­dag en fór þó ekki yfir 100 doll­ara tunnan.

Þúsundir handteknar í Íran

Í Moskvu ítrek­aði aðstoð­arutan­rík­is­ráð­herra Írans, Ali Bagheri, kröfu lands­ins um að frystar eignir yrðu afhentar írönskum bönkum án skil­yrða.

Á sama tíma hafa Banda­ríkin sett refsi­að­gerðir á nýja íranska stofnun sem á að stjórna skipa­um­ferð um Persaflóa og Hormuz-sund.

Æðsti leið­togi Írans, Mojtaba Khamenei, hvatti emb­ætt­is­menn lands­ins til að láta ágrein­ing ekki breyt­ast í klofn­ing og sagði Banda­ríkin og Ísrael reyna að „neyða landið niður á hnén“.

Þá greindu Amnesty International frá því að yfir 6.000 manns hefðu verið hand­teknir í Íran síðan Banda­ríkin og Ísrael hófu hern­að­ar­að­gerðir sínar 28. febr­úar.

Meðal þeirra eru mót­mæl­endur, blaða­menn, lög­menn, mann­rétt­inda­fröm­uðir og full­trúar þjóð­ernis- og trú­arminni­hluta­hópa.