Valur Gunnarsson
„Getur ekkert gert nema reynt að hefna sín á óbreyttum borgurum.“
Valur Gunnarsson
Innlent

Áttundi bekkur í ensku­tíma varð vitni að kyn­lífi starfs­manna

Pólitík

Hæddist að Snorra og Mið­flokknum í pontu

Innlent

Starfs­menn sagðir hafa stundað kyn­líf í skól­anum

Pólitík

Þor­gerður svar­aði Sigmundi fullum hálsi eftir frammí­kall á Alþingi

Pólitík

Guð­mundur Ingi greindi frá „einum léleg­asta laga­brand­ara“ Alþingis

Fólk

Fyrrum for­stjóri selur hús með heims­frægan fyrr­ver­andi eig­anda

Innlent

Segir hús­næð­is­mark­að­inn vera „eina stóra svika­myllu“

Innlent

„Ég valdi ekki bílslysið, krabba­meinið eða fötl­un­ina“

Fólk

Flúði Talibana fimm ára en hlaut íslensku­verð­laun þremur árum seinna

Heimur

„Ein­hyrn­ingur“ fannst í Eist­landi

Nýnasistar ofsóttu tannlæknanema í Reykjavík

Ofsóttur á Stúd­enta­görð­unum

Ku Klux Klan aðferðir í Reykjavík
Ku Klux Klan aðferðir í Reykja­vík Skipuleg her­ferð gegn svörtum stúd­ent Mynd: Stúdentagarðar

Kross­brenna og hót­un­ar­bréf hröktu suð­ur­a­frískan stúd­ent á brott frá Íslandi.

Suður-Afr­íku­mað­ur­inn Johannes Manong hrakt­ist frá Íslandi árið 1965 eftir skipu­legar ofsóknir og kross­brennu íslenskra nýnas­ista fyrir utan Stúd­enta­garð­ana í Reykja­vík.

Johannes Manong kom til lands­ins í árs­lok 1964 í þeim til­gangi að stunda tann­lækn­ingar við Háskóla Íslands. Skömmu eftir að hann flutti inn á Stúd­enta­garð­ana hófst skipu­legt áreiti frá nýnas­ista­hóp sem starf­ræktur var í Reykja­vík á þessum tíma. Meðal þess sem Manong þurfti að þola voru send­ingar og bréf merkt haka­krossum.

Ofsókn­irnar náðu hámarki þegar hóp­ur­inn mætti fyrir utan Stúd­enta­garð­ana og brenndi þar kross í eft­ir­lík­ingu aðferða hryðju­verka­sam­tak­anna Ku Klux Klan í Banda­ríkj­unum. Vegna þessa grófa kyn­þátt­a­níðs og ótt­ans um öryggi sitt hrakt­ist Manong á end­anum af landi brott og hætti við nám sitt hér á landi.

Ábending í bókabúð afhjúpaði málið

Það var rit­höf­und­ur­inn Sigurjón Birgir Sig­urðs­son, betur þekktur sem Sjón, sem kom sög­unni aftur í hámæli eftir að hafa fengið ábend­ingu í bóka­búð­inni Eymunds­son. Tilefnið var útkoma skáld­sögu hans Korngult hár, grá augu árið 2019, en hún fjallar einmitt um nýnas­ista í Reykja­vík á sjötta og sjö­unda ára­tugnum.

„Til mín kemur maður sem ég þekkti frá fornu fari sem sagði mér að faðir hans hefði tengst þessum hópi,“ segir Sjón í við­tali við hlað­varps­þátt­inn Þetta helst á RÚV. Faðir manns­ins hafði sagt syni sínum frá því, þegar hann var undir áhrifum áfengis, að hann hefði tekið þátt í að brenna kross við Stúd­enta­garð­ana af því að þar bjó svartur maður.

Sjón hóf sjálfur rann­sókn á mál­inu á vefnum tima­rit.is og fann þar fréttir frá sjö­unda ára­tugnum sem stað­festu atburð­inn. Hann kom upp­lýs­ing­unum í fram­haldi á fram­færi við fjöl­miðla til að tryggja að þessi dökki kafli í íslenskri sögu yrði opin­ber­aður. Sjón bendir á að atburð­ur­inn sýni hversu lífseigar og hættu­legar nasískar hug­myndir eru: „Þær finna sér nýja leið og liggja bara alltaf til­búnar.“

Íslenskir nýnasistar: Neðanjarðarhópar sjöunda áratugarins

Saga Johann­esar Manongs varpar ljósi á lítt þekktan anga íslenskrar stjórn­mála­sögu. Þótt nas­ista­flokkur Íslands hafi verið lagður niður fyrir síð­ari heims­styrj­öld, lifðu hug­mynd­irnar áfram í litlum neð­an­jarð­ar­hópum í Reykja­vík á sjötta og sjö­unda ára­tugnum.

Þessir hópar sam­stóðu að miklu leyti úr ungum mönnum sem aðhyllt­ust öfga­hægri- og kyn­þátta­hug­myndir. Þeir fylgd­ust náið með komu erlendra rík­is­borg­ara og litu á það sem „tæki­færi“ þegar svartur maður flutti inn á Garð.

Í skáld­sögu sinni Korngult hár, grá augu (2019) byggir Sjón á raun­veru­legum rann­sóknum á þessum hópum og leið­toga þeirra, sem hann kallar Gunnar Kampen í bók­inni. Sjón bendir á að íslenskur nýnas­ismi hafi aldrei alveg horfið: „Þessir þræðir hafa legið víða og það er nátt­úru­lega það sem ég er að gera í bók­inni minni er að sýna hvernig nýnas­ism­inn og nasískar hug­myndir hverfa aldrei. Þær finna sér nýja leið og liggja bara alltaf til­búnar.“

Hvernig er staðan í dag?

Helstu sam­tök þessa anga öfga-hægri­mennsku á Íslandi kall­ast Norð­ur­vígi einnig þekkt sem Nor­dfront. Um er að ræða íslenskan arm Norrænu mót­stöðu­hreyf­ing­ar­innar Nordiska mot­stånds­rör­el­sen, sem á rætur sínar að rekja til Sví­þjóðar en teygir anga sína yfir öll Norð­ur­löndin.

Samtökin aðhyll­ast þjóð­ern­is­fé­lags­hyggju (nas­is­mann). Þau berj­ast fyrir brott­flutn­ingi allra þeirra sem ekki eru af hvítum, norður-evr­ópskum upp­runa og lýsa yfir mik­illi and­stöðu gegn hinsegin fólki. Starf­semi þeirra hefur að mestu birst í formi þess að dreifa áróð­urs­bæk­lingum í póst­kassa, líma upp lím­miða með merki hreyf­ing­ar­innar (grænni ör) og halda úti vef­síðu. Þessar aðgerðir hafa reglu­lega komið upp.

Íslenskir nýnas­istar hafa þegið stuðn­ing og skipu­lag frá erlendum öfga­mönnum. Sem dæmi hafa ein­stak­lingar með tengsl við grísku nýnas­ista­sam­tökin Gullna dögun tekið þátt í að byggja upp innra starf Norð­ur­vígis.

Sér­fræð­ingar í hat­urs­glæpum og stjórn­mála­fræði telja hins vegar að þrátt fyrir til­raunir til að vekja athygli og leita fylg­is­manna, hafi hreyf­ing­unni gengið mjög illa að ná ein­hverju fjölda­fylgi eða almennum stuðn­ingi í íslensku sam­fé­lagi.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Innlent

Skóla­stjóri áréttar alvar­leika máls­ins eftir að myndir bár­ust

Sigríður Nanna Heimisdóttir segir skólann vinna að úrlausn málsins og býður nemendum sem urðu vitni að atvikinu samtal.
Pólitík

Sagði frá kær­leik­anum sem hún finnur á Alþingi

Innlent

Bens­ín­verð hækkar hér á landi á meðan heims­mark­aðs­verð lækkar

Pólitík

„Það er eng­inn öruggur í sam­fé­lagi þar sem stjórn­málin leit­ast við að keppa í grimmd“

Heimur

Setti bráð­skemmti­legt heims­met

Innlent

Innlent

Lög­reglan á Vest­ur­landi lýsir eftir 14 ára dreng

Talið er að hann sé á höfuðborgarsvæðinu eða mögulega á Akranesi.
Innlent

Stakk starfs­mann í háls­inn með blý­anti

Innlent

Dæmdur fyrir að stela flíkum úr gámi við Zo-On í Kópavogi

Innlent

Tveir menn ákærðir fyrir kyn­ferð­is­leg atlot í barna­laug

Innlent

Vilja bæta við hæð í Sóltúni og fjölga bíla­stæðum við Kletta­garða