Segir blaðamenn þurfa að taka stöðu í framlínunni

Rit­stjóri WikiLeaks, Kristinn Hrafns­son, segir mik­il­vægt að rýna í mynd­mál í fréttum og áróðri á tímum þar sem mörkin milli raun­veru­leika og til­bú­ins efnis séu sífellt að dofna.

Í Facebook-færslu fjallar hann um nýleg dæmi úr alþjóð­legu frétta­streymi og áhrif myndefnis á almenn­ings­á­lit.

„Það er áhuga­vert fyrir blaða­mann­inn að fylgj­ast með mynd­mál­inu í frétta­streym­inu - frétta­ljós­myndum og áróðri. Hér eru fjögur dæmi, tvær frétta­ljós­myndir og tvö til­felli um gervi­greind­ar­til­bún­ing,“ skrifar Kristinn og birtir tvær frétta­ljós­myndir frá grimmd­ar­verkum Ísraela og tvær gervi­greind­ar­myndir sem sýna Donald Trump sem Jesú og Legó-áróð­urs­mynd.

„Ein mynd veldur óheyrilegum ímyndarskaða“

Kristinn nefnir fyrst ljós­mynd sem hafi vakið mikla athygli:

„Ljós­myndin af ísra­elska her­mann­inum sem er að mölva haus­inn á styttu af Jesú á kross­inum, sem fór á flug um liðna helgi er sterk og hefur lík­leg­ast valdið meiri skaða en frétta­myndir af fólki sem hefur verið strá­fellt í her­námi Ísraels í suð­ur­hluta Líbanons eða þeirri gjör­eyði­legg­ingu sem hefur fylgt þessu nýj­ustu land­töku brjál­æð­ing­ana. Ein mynd veldur óheyri­legum ímynd­ar­skaða.“

Mynd sem „segir meira en þúsund orð“

Hann vísar einnig í umdeilda for­síðu­mynd ítalska tíma­rits­ins L’Espresso:

„Mynd tvö sem birt var á for­síðu ítalska blaðs­ins L’Espresso er einnig sterk og segir meira en þús­und orð. Grimmd­ar­svip­ur­inn á ísra­elska „land­nem­anum“ á Vest­ur­bakk­anum, í skjóli ísra­elska hers­ins er tákn­ræn fyrir stöð­una en hann snýr óifrýni­legum svip að palest­ínskri konu.“

Hann bendir á að við­brögð Ísraels við mynd­inni hafi verið hörð:

„Ísrael mót­mælti þess­ari mynd­birt­ingu harð­lega og kall­aði hana ein­hliða brenglun, svið­setn­ingu, hat­urs­glæp og jú jú - gyð­inga­hatur. Það gerði þó ekki annað en að draga fram frekara myndefni frá þessum atburði og upp­tökur sem sýndu að engin svið­setn­ing var á ferð og vakti athygli á því sem var að ger­ast þarna, sum sé ísrelskt her­tökulið að skemma fyrir óífu­upp­skeru Palest­ínu­manna og gera það sem það gerir best - eyða.“

Gervigreind og áróður

Kristinn fjallar einnig um aukna notkun gervi­greindar í áróðri:

„Á áróð­urs­hlið­inni hefur Íran tekið gervi­greind í sína þjón­ustu og LEGO tón­list­ar­mynd­bönd farið um allan heim eins og eldur í sinu. Í propag­anda slagnum hefur Íran for­ystu sem stendur og eru þarna að ná til unga fólks­ins með ein­földum og snjöllum hætti.“

Hann segir mót­leik Banda­ríkj­anna ekki hafa náð sömu áhrifum:

„Á móti þessu hefur banda­ríkja­stjórn birt áróð­urs­mynd­bönd af eigin her sprengja upp inn­viði og hertól en þau ná ekki máli gagn­vart LEGO köll­unum í svölum rapp-lögum.“

Kristinn nefnir einnig dæmi um notkun gervi­greindar af hálfu Donald Trump:

„Loks er Trump ötull við að nýta sér gervi­greind­ina eins og í AI ljós­mynd­inni sem hann birti af sjálfum sér í hlut­verki hins líkn­andi Krists. Þetta kall­aði á svo heift­ar­leg við­brögð að Banda­ríkja­for­seti neydd­ist til að taka mynd­ina af eigin sam­fé­lags­miðli (sem er fáheyrt) og reyndi síðan að útskýra að fyrir honum hefði þetta ekki verið jesú­mynd heldur mynd af for­set­anum sem lækni.“

Hann segir skýr­ing­una ekki hafa sann­fært marga:

„Sú „útskyr­ing“ vakti hæðn­is­leg við­brögð og raunar gerði illt verra því það fóru á flot hund­ruð gerfi­mynda af Dr. Trump í kjöl­farið.“

Varað við óljósum mörkum sannleikans

Í lok færsl­unnar varar Kristinn við þró­un­inni:

„Hér eru skýrar línur á milli hins raun­veru­lega og hins til­búna. Þær marka­línur eru þó að dofna hratt með auk­inni tækni. Slag­ur­inn við að standa vörð um sann­leik­ana og stað­reyndir er stríð þar sem óhlut­drægir blaða­menn verða að taka sér stöðu í fram­línu. Ef sú víg­lína brestur drukknar heims­byggðin í drullu­svaði sem nú þegar nær víða í mitti.“