Glúmur Baldvinsson
„Þetta verða löng málaferli“
Glúmur Baldvinsson
Fólk

Stór­söngv­ari selur í Laug­ar­dalnum

Fólk

Eitt eft­ir­minn­an­leg­asta hús lands­ins sett á sölu

Fólk

Heitustu jóla­gjaf­irnar 2026

Fólk

Katla stofnar fyr­ir­tæki með móður sinni

Innlent

Séra Hjördís stóð með for­eldrum Bryn­dísar Klöru á þeirra erf­ið­ustu stundum

Pólitík

Inga Sæland hjólar í borg­ar­stjórn

Innlent

Gunnar Smári segir frá sárs­auka­fullum dögum og svefn­lausum nóttum

Minning

Borgþór Vest­fjörð Kjærne­sted er fall­inn frá

Heimur

Gam­an­leik­ar­inn Anthony Clark lát­inn

Innlent

Eft­ir­litið fór fram þrátt fyrir meint veik­indi hús­ráð­anda

Kýrin Veróníka notar kúst til að klóra sér

Fyrsta dæmið um verk­færa­notkun naut­gripa skráð í Aust­ur­ríki

Veróníka og kústurinn
Veróníka og kúst­ur­inn Kýrnar eru snjall­ari en margir halda Mynd: Trausti Hafsteinsson

Heim­il­is­kýr í Aust­ur­ríki hefur vakið athygli vís­inda­manna eftir að hún sást nota kúst til að klóra sér, og jafn­framt velja mark­visst hvaða hluta verk­fær­is­ins hún notar eftir því hvaða lík­ams­hluta hún ætlar að klóra. Þetta er í fyrsta sinn sem verk­færa­notkun hefur verið skráð hjá naut­gripum.

Kýrin, sem heitir Veróníka, er sviss­nesk brún­kýr (Bos taurus) í eigu bónda og bak­ara, Witgar Wiegele, í aust­ur­rísku Ölpunum. Hann hafði í nær níu ár séð Veróníku taka prik upp með munn­inum og nota þau til að klóra sér, án nokk­urrar þjálf­unar. Að lokum sendi hann upp­tökur til Alice Auer­sperg, líf­fræð­ings við Uni­versity of Vet­er­in­ary Medicine Vienna.

„Fólk heldur oft að allt sem dýr gerir með hlut sé verk­færa­notkun,“ sagði Auer­sperg í sam­tali við Live Science. „En þetta mynd­band var öðru­vísi. Þar sást hegðun sem sam­ræm­ist ströng­ustu skil­grein­ingum á verk­færa­notkun, þar sem verk­færið verður í raun fram­leng­ing á lík­ama dýrs­ins.“

Auer­sperg og sam­starfs­maður hennar, Antonio Osuna-Mascaró, ákváðu að kanna málið nánar. Þau lögðu kúst fyrir Veróníku í mis­mun­andi stöðum og fylgd­ust með við­brögðum hennar. Til­gang­ur­inn var að sjá hvort hún skildi virkni mis­mun­andi hluta verk­fær­is­ins.

Nið­ur­stöð­urnar voru skýrar. Veróníka tók kúst­inn mun oftar upp á þann hátt að hún not­aði burst­ann, virka end­ann, til að klóra sér. Eftir um 70 til­raunir kom enn flókn­ara mynstur í ljós: þegar hún klór­aði þykka húð á baki not­aði hún grófa burst­ann af krafti, en þegar hún klór­aði við­kvæm­ari svæði, eins og júgur eða nafla, sneri hún kúst­skaft­inu við og nudd­aði sig var­lega með mjóu hand­fang­inu.

Hegðunin benti jafn­framt til þess að Veróníka vissi fyr­ir­fram hvaða lík­ams­hluta hún ætl­aði að klóra. Til dæmis lyfti hún hal­anum í aðdrag­anda þess að klóra enda­þarms­svæðið og stillti grip sitt á verk­fær­inu þannig að hún næði betur að mark­inu.

Rann­sóknin sýndi einnig að hún gat end­urstillt gripið á kúst­skaft­inu, þrátt fyrir að það væri flókið ferli sem fól í sér að vefja tung­unni utan um verk­færið og klemma það milli tanna og harðrar góm­plötu.

„Ég hef enga efa­semdir um að hér sé um verk­færa­notkun að ræða,“ sagði Josep Call, sam­an­burð­arsál­fræð­ingur við Uni­versity of St Andrews, sem kom ekki að rann­sókn­inni. Hann benti á að kýrin not­aði mis­mun­andi enda kústs­ins eftir til­gangi, sem væri sér­stak­lega sann­fær­andi.

Sama mat hefur Gloria Sabbat­ini, dýra­líf­fræð­ingur hjá National Research Council of Italy. Hún segir hegð­un­ina dæmi um sjálfsmið­aða verk­færa­notkun, þar sem dýrið beinir verk­færi að sjálfu sér. Slík notkun sé ein­fald­ari en að nota verk­færi á ytri hluti, þar sem dýrið skynji strax áhrifin og geti leið­rétt notk­un­ina.

Rann­sóknin var birt í vís­inda­rit­inu Current Biology mánu­dag­inn 19. jan­úar og er fyrsta stað­festa dæmið um verk­færa­notkun hjá naut­gripum, auk þess að sýna notkun fjöl­nota verk­færis.

Vís­inda­menn­irnir telja að hegð­unin teng­ist því að Veróníka sé haldin sem gælu­dýr og búi í umhverfi sem er fjöl­breytt­ara og örvandi en algengt er hjá kúm. Þó telja þeir ólík­legt að þetta sé ein­stakt til­felli. Osuna-Mascaró hefur þegar fundið mynd­bönd á sam­fé­lags­miðlum sem sýna Brahman-naut (Bos indicus) nota prik til að klóra sér.

Að mati rann­sak­enda bendir þetta til þess að naut­gripir búi yfir duldri hæfni til nýsköp­unar sem hafi verið til staðar í þús­undir ára, en komi aðeins fram við réttar aðstæður.

„Við erum ekki að segja að fornir uxar hafi verið verk­færa­not­endur,“ sagði Auer­sperg. „Heldur að þessi dýr hafi getu til að finna sjálf­stæðar lausnir á flóknum vanda­málum, ef þau fá nægi­lega ríkt og örvandi umhverfi.“

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

1
Minning

Lárus Heið­ars­son lát­inn

Lárus Heið­ars­son, skóg­ar­bóndi og fyrr­ver­andi odd­viti Fljóts­dals­hrepps, var bor­inn til grafar á föstu­dag. Hann lést 28. októ­ber síð­ast­lið­inn eftir skamma en erf­iða bar­áttu við bráða­hvít­blæði. Aust­ur­frétt greindi frá and­lát­inu. Lárus gegndi fjöl­mörgum trún­að­ar­störfum fyrir Fljóts­dals­hrepp og sat í sveit­ar­stjórn frá árinu 2010, fyrst sem vara­odd­viti og síðar odd­viti. Hann kom einnig að mótun Svæð­is­skipu­lags Aust­ur­lands og var í stjórn Sambands...

Mest lesið í vikunni

Heimur

Stefan Holm ákærður fyrir lík­ams­árás eftir árás á Emil Persson

Heimur

Móðir RJ Mitte minn­ist hans mán­uði eftir and­látið

Heimur

„Ég var ekki full­klæddur og fólk úti gat horft beint inn um svefn­her­berg­is­glugg­ann minn!“

Heimur

Rabbíni ferð­ast um Vest­ur­bakk­ann til að kynna sér ofbeldið

Heimur

Heimur

Dán­ar­or­sök leik­ar­ans Anthony Clark komin fram

Mike O'Malley ræddi við Anthony Clark aðeins þremur vikum fyrir andlát hans og minnist hans sem einstaklega fyndins manns.
Heimur

Kynlíf enn eitt öfl­ug­asta vopn leyni­þjón­usta

Heimur

Einka­dóttir leikkon­unnar Lisu Maxwell látin, 27 ára að aldri

Heimur

Lindberg kallar eftir því að stríð­inu í Súdan verði hætt

Heimur

Kona fannst látin í bíl á Fuer­teventura

Heimur

Tveir heið­ursverðir hnigu niður við hlið Macrons í opin­berri mót­töku