Ísland tekur þátt í máli fyrir Alþjóðadómstólnum

Íslensk stjórn­völd hafa ákveðið að taka þátt í máli Suður-Afríku gegn Ísrael fyrir Alþjóða­dóm­stólnum í Haag en stjórn­völd greina frá þessu í til­kynn­ingu.

Yfir­lýs­ing þess efnis var lögð fram fyrir dóm­stólnum í gær þar sem gerð er grein fyrir lög­fræði­legri  afstöðu Íslands. Með þess­ari ákvörðun tekur Ísland í fyrsta skipti þátt í efn­is­legu máli fyrir dóm­stólnum. 

Í mál­inu fer Suður-Afríka fram á að Ísrael verði dæmt brot­legt við skyldur sínar sam­kvæmt hóp­morðs­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna fyrir fram­göngu sína í stríð­inu á Gaza, sem hófst í kjöl­far árása hryðju­verka­sam­tak­anna Hamas í Ísrael 7. októ­ber 2023. Íslensk stjórn­völd hafa for­dæmt bæði hryðju­verka­árás Hamas og hern­að­ar­að­gerðir Ísraels, sem og hörmu­legt mann­úð­ar­á­stand á Gaza. Um leið hefur verið lögð áhersla á að það sé alþjóð­legra dóm­stóla að skera úr um hvort um hóp­morð, einnig kallað þjóð­ar­morð, sé að ræða. Í sam­ræmi við reglur dóm­stóls­ins afmarkast umfjöllun Íslands við það hvernig stjórn­völd telja rétt að túlka hóp­morðs­sátt­mál­ann.

Skylda Íslands og annarra

„Það gildir einu hvar átök geisa í heim­inum eða hver er að verki, alþjóða­sam­fé­lag­inu ber skylda til að leiða brot á alþjóða­lögum til lykta fyrir sjálf­stæðum og óháðum dóm­stólum. Með þátt­töku Íslands í máli Suður-Afríku fyrir Alþjóða­dóm­stólnum beitum við rödd okkar í þágu alþjóða­laga og mann­rétt­inda. Og af því megum við vera stolt,“ segir Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir utan­rík­is­ráð­herra.

Með ákvörðun um með­al­göngu Íslands í mál­inu er fram­fylgt stefnu sem Alþingi mark­aði í þings­á­lyktun nr. 1/154, frá 9. nóv­em­ber 2023, um afstöðu Íslands vegna átaka fyrir botni Mið­jarð­ar­hafs, þar sem þess er kraf­ist að alþjóða­lögum sé fylgt í einu og öllu, og áréttað að öll brot stríð­andi aðila á alþjóða­lögum verði rann­sökuð til hlítar.

Sem fyrr segir er þetta í fyrsta skipti sem Ísland tekur þátt í efn­is­legu máli fyrir Alþjóða­dóm­stólnum en á sl. ári lagði Ísland í fyrsta sinn fram sjálf­stæða grein­ar­gerð í ráð­gef­andi álits­máli fyrir dóm­stólnum. Þetta er hluti af vax­andi áherslu á að Ísland beiti sér með virkum hætti fyrir virð­ingu fyrir reglum þjóða­réttar.

Vegna þátt­töku í dóms­mál­inu efndi utan­rík­is­ráðu­neytið til sam­starfs við dr. Þórdísi Inga­dóttur, pró­fessor við laga­deild Háskól­ans í Reykja­vík, og dr. Kára Hólmar Ragn­ars­son, dós­ent við laga­deild Háskóla Íslands, en þau eru meðal fremstu fræði­manna Íslands á sviði þjóða­réttar. 

Hóp­morðs­sátt­máli Sam­ein­uðu þjóð­anna er frá árinu 1948 og fjallar hann um skyldur ríkja til að fyr­ir­byggja hóp­morð í heim­inum. Er ríkjum sem aðild eiga að sátt­mál­anum skylt að grípa til ráð­staf­ana gegn hóp­morði sem og refsa fyrir það og tengda glæpi, t.d. hvatn­ingu til hóp­morðs. Ísland var fjórða ríkið til að full­gilda hóp­morðs­sátt­mál­ann árið 1949, en alls hafa 154 ríki gerst aðilar að honum.