Nýjar niðurstöður varpa ljósi á orsakir milljóna krabbameinstilfella

Ný rann­sókn Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar (WHO) bendir til þess að um 12 pró­sent allra krabba­meinstil­fella í heim­inum árið 2024 hafi mátt rekja til sýk­inga. Það jafn­gildir um 2,3 millj­ónum nýrra til­fella.

Rann­sóknin, sem birt­ist í vís­inda­rit­inu The Lancet Oncology, greindi hvaða sýk­ingar tengj­ast helst krabba­meini og hvernig þær geta stuðlað að myndun þess.

Fimm sýk­ingar tengd­ust flestum krabba­meinstil­fellum sem rekja mátti til sýk­inga. Helicobacter pylori-bakt­er­ían og HPV-veiran tengd­ust hvor um sig um fjórum pró­sentum allra krabba­meinstil­fella. Lifr­ar­bólga B tengd­ist um tveimur pró­sentum, Epstein-Barr-veiran um einu pró­senti og lifr­ar­bólga C innan við einu pró­senti.

Sýk­ing­arnar geta tengst meira en 20 teg­undum krabba­meina, meðal ann­ars í maga, lifur og leg­hálsi, auk ýmissa blóð­krabba­meina.

Hvernig geta sýkingar valdið krabbameini?

Veirur geta haft áhrif á erfða­efni frumna og truflað nátt­úru­lega starf­semi þeirra. Þær geta meðal ann­ars komið í veg fyrir að sýktar frumur eyði sér sjálfar eða stöðvi skipt­ingu sína. Í sumum til­vikum getur erfða­efni veirunnar einnig tengst DNA frumn­anna og raskað genum sem stjórna frumu­vexti.

Bakt­er­íur og sníkju­dýr geta einnig aukið hættu á krabba­meini. Langvar­andi sýk­ingar geta valdið bólgum og vefja­skemmdum sem leiða til breyt­inga á erfða­efni frumna.

Mörg þessara krabbameina er hægt að fyrirbyggja

Nið­ur­stöð­urnar und­ir­strika mik­il­vægi bólu­setn­inga, skimunar og með­ferðar við sýk­ingum. HPV-bólu­setn­ing er eitt skýrasta dæmið um hvernig hægt er að draga úr hættu á krabba­meini.

Í Ástralíu hefur HPV-sýk­ingum fækkað um 90 pró­sent meðal þeirra sem hafa átt kost á bólu­setn­ingu frá því bólu­setn­ing­ar­á­tak hófst árið 2007. Landið gæti jafn­vel verið á góðri leið með að útrýma leg­hálskrabba­meini fyrir árið 2035.

Þó eru áhyggjur af minnk­andi þátt­töku í bólu­setn­ingum. Hlutfall 15 ára ung­menna sem fengu HPV-bólu­setn­ingu í Ástralíu lækk­aði úr 85,7 pró­sentum árið 2020 í 79,5 pró­sent árið 2024.

Rann­sóknin sýnir jafn­framt að um 75 pró­sent krabba­meinstil­fella sem tengj­ast sýk­ingum grein­ast í lág­tekju- og með­al­tekju­ríkjum. Þar er aðgengi að bólu­setn­ingum, skimun og með­ferð oft tak­markað.

Vís­inda­menn­irnir leggja því áherslu á að betra aðgengi að for­vörnum og með­ferð við sýk­ingum geti skipt miklu máli í bar­átt­unni gegn krabba­meini.