Í vikunni sleit varaforseti þingsins, Hildur Sverrisdóttir, þingfundi án heimildar til þess frá þingforseta. Sá gjörningur var þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Bryndís Haraldsdóttir, afsakaður að hann væri “í samræmi við vinnureglur og handbók forseta”.
Er það rétt?
Í stuttu máli, nei. Ég hef setið í forsætisnefnd Alþingis og sinnt því hlutverki að vera varaforseti Alþingis. Ég veit að enginn varaforseti þingsins slítur þingi nema með sérstakri heimild forseta þingsins. Ég hef setið í forsetastól án þess að hafa hugmynd um að þingfundi yrði slitið 5 mínútum seinna. Ég hef setið í forsetastól, þegar ég veit að það á að slíta þingfundi í síðasta lagi kl 20, en bíð samt eftir staðfestingu á því frá forseta, annað hvort beint eða í gegnum skrifstofu þingsins. Af því að stundum er klukkan korter í átta þegar ræðu lýkur - og hvort það eigi að hleypa næsta ræðumanni að í ræðu eða slíta fundi er ekki ákvörðun varaforseta.
Hvaða reglur eru þetta?
Grunnreglurnar er að finna í lögum um þingsköp:
“Sumarhlé þingsins er frá 1. júlí til 10. ágúst og skal ekki boða til nefndafunda á þeim tíma nema brýn nauðsyn krefji enda hafi fundum Alþingis áður verið frestað, sbr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Utanríkismálanefnd getur þó komið saman í samræmi við ákvæði 24. gr.
Í starfsáætlun skal tilgreina hvaða daga ætla má að þingfundir verði, hvaða daga einvörðungu fundir í nefndum eða þingflokkum og hvaða dagar ætlaðir eru sérstaklega til annarra starfa þingmanna, svo sem starfa í kjördæmum. Reglulegir þingfundir samkvæmt starfsáætlun skulu ekki standa lengur en til kl. 8 síðdegis. Frá því má þó víkja ef þingflokkar ná samkomulagi þar um eða ef þingið samþykkir, sbr. 81. gr. Tillögu um lengri fundartíma getur forseti borið upp án nokkurs fyrirvara. Þá getur forseti ákveðið að þingfundur standi til miðnættis á þriðjudagskvöldum.”
Þann 6. júní síðastliðinn var starfsáætlun þingsins felld úr gildi. Allir þingmenn vita að það þýðir að þingfundir og nefndarfundir geta verið hvenær sem er og hversu lengi sem þingforseta finnst. Sérstaklega reyndir þingmenn (sem núverandi og fyrrverandi varaforsetar þingsins) eins og Hildur Sverrisdóttir og Bryndís Haraldsdóttir.
Stjórnarskrá
52. gr.
Alþingi kýs sér forseta og stýrir hann störfum þess.
Varaforsetar stýra ekki störfum Alþingis. Varaforsetar passa bara upp á að dagskrá þingsins haldi áfram, að kynna ræðumenn og andsvarendur. Að kynna næstu mál og lesa upp tilkynningar. Og já, að slíta fundum þingsins samkvæmt beiðni forseta Alþingis. Varaforsetar þingsins fá uppskrift af því hvernig á að sinna fundarstjórn. Uppskriftin liggur fyrir framan forseta og varaforseta í sérstakri möppu sem forseti les upp úr. Forseti skáldar afskaplega lítið af því sem fram fer í forsetastól, hvað þá varaforsetar - og nákvæmlega enginn skáldskapur er um dagskrá þingsins.
Afsökun?
Ég spái því að það verði reynt að afsaka þetta með tilvísun um fávisku - að Hildur hafi einfaldlega haldið að hún ætti að slíta fundi um miðnætti. Eins og kollegi hennar heldur fram að sé málið. Það er hins vegar innantóm afsökun af því að þessir reynslumiklu þingmenn vita betur. Ekki bara eigi að vita betur, heldur vita betur. Það er ekki hægt að biðjast afsökunar nema að viðurkenna hver mistökin eru - og mistökin eru ekki að hafa ekki vitað betur.
Varaforseti slítur aldrei þingfundi nema með skýrum skilaboðum um að slíkt skuli gera. Ekki einu sinni á venjulegum degi innan starfsáætlunar. Hvað þá þegar engin starfsáætlun er í gildi. Það er óásættanlegt að þessir reyndu þingmenn reyni nú að gaslýsa alla sem vita betur og þar af leiðandi að ljúga að almenningi.
