Nú er ég að skilja af hverju sonur minn er veikur og það er erfitt að horfast í augu við það. Sem móðir hélt ég að ég hefði verndað hann með því að fara, að það sem hann upplifði myndi ekki hafa svona djúp áhrif. En ég sé það núna að þetta fylgdi með okkur.
Ég fór þegar synir mínir voru 3 og 5 ára til að vernda þá og ég gerði mitt besta á þeim tíma. En það var ekki nóg. Mynstrið fór ekki heldur fylgdi með mér áfram inn í lífið og inn í næstu sambönd. Ég fór aftur inn í ofbeldissamband því ég var ekki búin að vinna úr því sem ég hafði upplifað. Fyrsta ofbeldissambandið mitt setti af stað mynstur sem ég skildi ekki þá en sé skýrt í dag. Þetta snerti ekki bara mig heldur líka börnin mín.
Ofbeldissambönd byrja ekki á ofbeldi heldur á ást. Svo breytist þetta hægt, maður fer að laga sig að aðstæðum, efast um sjálfan sig og áður en maður veit af er maður fastur í hring sem er erfitt að komast út úr. Í dag sé ég þetta sem mynstur en ekki veikleika. Mynstur sem mótast af því sem maður hefur upplifað og ef maður vinnur ekki úr því heldur það áfram. Mynstrið heldur áfram þangað til maður sér það og skilur það.
Það sem hefur verið erfiðast er að horfa á son minn og sjá hvernig honum líður. Hann hefur verið mikið andlega veikur og glímt við mikla vanlíðan. Á tímabili fór hann í geðrof og lokaði sig af í einangrun og það var eins og ég væri að missa hann án þess að geta náð til hans eins og áður. Hann er 21 árs í dag en ber enn með sér það sem hann þurfti að lifa við sem barn. Barnið mitt er ekki veikt af engu, hann ber með sér það sem hann upplifði.
Í dag er ég í baráttu fyrir hann. Ég er að hringja, fylgja eftir og reyna að fá hjálp. Hann lagðist inn á geðdeild en eftir það tók við veruleiki sem ég var ekki undirbúin fyrir. Það sem hann fékk voru lyf og örfá samtöl en ekki sú eftirfylgd sem hann þurfti. Ég stóð eftir með barn sem var enn að glíma við mikla vanlíðan og átti erfitt með að hugsa um sig sjálfur.
Þegar hann varð 18 ára missti hann kerfið eins og allt ætti þá að vera í lagi. Þegar hann varð sjálfráða fékk ég þau svör að hann vildi ekki hjálp og að það væri ekki hægt að neyða hann. En hann er veikur og geðrof tekur tíma að jafna sig á. Þegar maður er í slíkri vanlíðan er dómgreindin ekki sú sama og hann er orðinn svo þreyttur að hann hefur gefist upp. Og þá stendur maður eftir sem foreldri og horfir á barnið sitt glíma án þess að geta gripið inn í.
Þetta hefur opnað augun mín fyrir því að við erum of oft að horfa á greiningar en of sjaldan á það sem liggur undir. Það er spurt hvað sé að honum en ekki hvað hann hafi þurft að lifa við. Greiningin segir ekki alla söguna. Ef við horfum ekki á rótina erum við aðeins að meðhöndla yfirborðið.
Tálmun er líka hluti af þessu sem við tölum of lítið um. Þegar tengsl barns við foreldri rofna eða veikjast hefur það djúp áhrif á öryggi þess og sjálfsmynd. Barn skilur ekki alltaf hvað er að gerast en finnur að eitthvað er ekki eins og það á að vera. Þetta situr í barninu og fylgir því áfram og getur haft áhrif á líðan og tengsl langt fram á fullorðinsár.
Þegar hann varð 18 ára missti hann kerfið eins og allt ætti þá að vera í lagi. En það er það ekki. Sárin hverfa ekki og margir í hans stöðu veikjast og einangrast. Við sleppum þeim þegar þau verða 18 ára en sárin hverfa ekki.
Við þurfum að breyta þessu. Við þurfum að byrja að spyrja hvað gerðist, ekki bara hvað er að. Við þurfum að horfa á rótina, ekki bara greininguna.
Ég er ekki að skrifa þetta til að kenna neinum um. Ég er að skrifa þetta af því ég er farin að skilja. Ég fór en mynstrið fór ekki fyrr en ég fór að sjá það og skilja það. Ofbeldissambönd móta ekki bara konur heldur börnin líka og sem móðir get ég ekki horft fram hjá því.
Ester S. Jóhannsdóttir, móðir tveggja drengja og nemi í félagsfræði við Háskóla Íslands.
