Fara í efni
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
„Fer svo heim að taka upp podcast þar sem hann titlar sig Ritstjórann“
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Skoðun

Nakin og blaut í Reyn­is­fjöru

Fólk

Vigtuð viku­lega og sett á mat­ar­plan aðeins tíu ára gömul

Heimur

Macaulay Culkin snýr aftur sem Kevin McCallister

Innlent

Lög­reglan lýsir eftir Nikulási Snorra­syni

Heimur

„Guðfaðir gervi­greindar“ varar við yfir­vof­andi stór­slysi

Heimur

Faðir skaut eig­in­konu sína og þrjú ung börn til bana

Pólitík

„Af tvennu illu er skárra að böð­ull­inn sé ekki í felu­litum frjáls­lyndis“

Heimur

Banda­rísk stjórn­völd birta þrjú ný mynd­skeið af óþekktum fljúg­andi fyr­ir­bærum

Heimur

Kærasti Heidi Gardner lát­inn, 43 ára að aldri

Innlent

Ók á 126 km hraða þar sem hámarkið er 80

Er Sabrina Pasterski næsti Einstein?

Eftir að hafa smíðað flug­vél á ung­lings­árum rann­sakar Sabrina Pasterski nú svart­hol, þyngd­ar­afl og eðli rúm­tím­ans.

Næsti Einstein?
Næsti Einstein? Sabrina Pasterski er kenni­legur eðl­is­fræð­ingur við Perimeter-stofn­un­ina í Kanada. Hún rann­sakar meðal ann­ars tengsl þyngd­arafls og skammta­fræði. Mynd: X.com

Sabrina Gonzalez Pasterski vakti fyrst athygli fyrir að smíða sína eigin flug­vél á ung­lings­aldri. Nú hefur hún snúið sér að nokkrum af stærstu og flókn­ustu spurn­ingum vís­ind­anna um eðli alheims­ins. Þetta kemur fram í umfjöllun Indian Times.

Pasterski er banda­rískur kenni­legur eðl­is­fræð­ingur sem starfar nú við Perimeter-stofn­un­ina í Kanada. Rann­sóknir hennar bein­ast meðal ann­ars að þyngd­ar­afli, svart­holum og tengslum skammta­eðl­is­fræði við rúm­tíma.

Hún stýrir jafn­framt umfangs­miklu rann­sókn­ar­verk­efni stofn­un­ar­innar, Celestial Holography Ini­ti­ative, sem hlaut átta millj­óna dala styrk frá Simons-stofn­un­inni.

Smíðaði sína eigin flugvél á unglingsaldri

Sabrina Pasterski fædd­ist í Chicago árið 1993. Áhugi hennar á flugi kvikn­aði snemma og hún hóf flug­nám aðeins níu ára gömul. Fljót­lega fór hún einnig að velta því fyrir sér hvernig flug­vélar væru smíð­aðar.

Um 12 ára aldur hóf hún að setja saman flug­vél úr til­búnu smíða­setti. Verk­efnið var langt frá því að vera venju­legt skóla­verk­efni. Hún eyddi árum í að setja vél­ina saman, gera breyt­ingar á hönnun hennar og upp­fylla tækni­legar kröfur til að tryggja að hún væri örugg í flugi.

Flug­vélin var til­búin þegar hún var um 14 ára gömul og síðar flaug hún henni ein­sömul. Smíðin tók hund­ruð klukku­stunda.

Áhugi hennar á flugi leiddi meðal ann­ars til þess að hún komst í kynni við flug- og geim­iðn­að­inn. Hún fékk síðar tæki­færi til að vinna með stofn­unum á borð við NASA og fyr­ir­tæk­inu Boeing. Áhugi hennar færð­ist þó smám saman yfir á annað svið: eðl­is­fræði.

Útskrifaðist frá MIT með hæstu mögulegu einkunn

Pasterski hóf nám við Massachusetts Institute of Technology (MIT) aðeins 17 ára gömul. Í fyrstu hafði hún áhuga á geim- og flug­véla­verk­fræði en áhugi hennar færð­ist síðar yfir á kenni­lega eðl­is­fræði.

Hún lauk námi frá MIT á aðeins þremur árum með full­komna ein­kunn, 5,0, og var meðal fremstu nem­enda í eðl­is­fræði­nám­inu.

Að því loknu hélt hún áfram námi við Harvard-háskóla þar sem hún lauk dokt­ors­prófi í eðl­is­fræði árið 2019. Þar starf­aði hún meðal ann­ars undir leið­sögn eðl­is­fræð­ings­ins Andrew Strom­in­ger.

Rann­sóknir hennar beindust þá í auknum mæli að þyngd­ar­afli og stærð­fræði­legum lög­málum sem lýsa alheim­inum. Hún rann­sak­aði meðal ann­ars þyngd­ar­bylgjur og svokölluð snún­ings­minnis­á­hrif (e. spin memory effect).

Hvað vill hún uppgötva um þyngdaraflið?

Kenning Alberts Ein­steins um almenna afstæð­is­kenn­ingu útskýrir hvernig þyngd­ar­afl virkar. Hún lýsir því hvernig massa­miklir hlutir, á borð við stjörnur og reiki­stjörnur, hafa áhrif á rúm og tíma.

Kenn­ingin hefur hjálpað vís­inda­mönnum að skilja allt frá hreyf­ingum reiki­stjarna til svart­hola.

Skammta­fræðin útskýrir hins vegar hegðun efnis á allra smæstu kvarð­unum og fjallar meðal ann­ars um frum­eindir, eindir og grunn­bygg­ingu efn­is­ins.

Báðar kenn­ing­arnar hafa verið próf­aðar ítar­lega og reynst afar nákvæmar. Vandinn er hins vegar sá að þær falla ekki full­kom­lega saman. Vís­inda­menn hafa enn ekki fundið eina heild­stæða kenn­ingu sem sam­einar þyngd­ar­afl og skammta­fræði.

Þessi vís­inda­lega ráð­gáta er kölluð skammta­þyngd­ar­fræði (e. quantum gravity).

Pasterski vinnur að því að leita svara við þess­ari stóru spurn­ingu. Hún hefur ekki fundið end­an­lega lausn, en rann­sóknir hennar bein­ast að stærð­fræði­legum hug­myndum sem gætu hjálpað vís­inda­mönnum að skilja hvernig þyngd­ar­aflið hegðar sér á skammta­stigi.

Eitt helsta rann­sókn­ar­svið hennar er svokölluð him­in­hvolfs heil­myndun (e. celestial holography).

Grunn­hug­myndin er að kanna hvort hægt sé að lýsa upp­lýs­ingum um alheim­inn með kenn­ingu sem byggir á færri víddum.

Hægt er að líkja þessu við heil­myndun, þar sem upp­lýs­ingar um þrí­víða mynd eru geymdar á tví­víðu yfir­borði. Vís­inda­menn kanna hvort sam­bæri­leg stærð­fræði­leg hug­mynd geti hjálpað til við að útskýra upp­bygg­ingu alheims­ins.

Það þýðir þó ekki að alheim­ur­inn sé bók­staf­lega mynd eða að veru­leik­inn sé blekk­ing. Um er að ræða stærð­fræði­lega nálgun til að skilja hvernig hægt er að setja fram upp­lýs­ingar um rúm­tíma og eðl­is­fræði­lega atburði.

Pasterski stýrir Celestial Holography Ini­ti­ative hjá Perimeter-stofn­un­inni. Verk­efnið sam­einar vís­inda­menn sem rann­saka skammta­þyngd­ar­fræði, stærð­fræði­lega eðl­is­fræði og skyld fræða­svið. Átta millj­óna dala styrkur frá Simons-stofn­un­inni hefur gert rann­sókn­ar­starfið mögu­legt.

Mark­miðið er að þróa þetta rann­sókn­ar­svið áfram og finna nýjar leiðir til að rann­saka tengsl þyngd­arafls og skammta­fræði.

Er hún næsti Einstein?

Pasterski hefur vakið mikla athygli fyrir afrek sín á unga aldri. Það er afar óvenju­legt að smíða sína eigin flug­vél á ung­lings­árum, útskrif­ast efst úr eðl­is­fræði­námi MIT og ljúka síðar dokt­ors­prófi frá Harvard.

Sumir fjöl­miðlar hafa kallað hana næsta Einstein vegna hæfi­leika hennar og vís­inda­starfs.

Slíkur sam­an­burður er þó ótíma­bær og getur skapað vænt­ingar sem end­ur­spegla ekki raun­veru­legt eðli vís­inda­rann­sókna. Þrátt fyrir það er ljóst að Pasterski vinnur að einu metn­að­ar­fyllsta rann­sókn­ar­verk­efni nútíma­eðl­is­fræði: að skilja hvernig hægt sé að sam­eina þyngd­ar­afl og skammta­fræði.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Fólk

Fjórum árum eftir að heil­inn hót­aði upp­sögn á Karl Ágúst tvö verk á sviði

Eftir að hafa greinst með heilaæxli fyrir fjórum árum lýsir Karl Ágúst þakklæti fyrir að verk hans séu nú aftur á sviði.
Heimur

Lögregla fjar­lægði mót­mæl­anda eftir að hafa rugl­ast á áletrun á bol hans

Fólk

Af hverju getur lyktin af mak­anum verið svona ómót­stæði­leg?

Innlent

Lög­reglan kölluð til eftir að hitn­aði í kol­unum við tölvu­leikja­spil

Heimur

Maður stung­inn í Las Palmas

Heimur

Ljósmynd af logum ræsti sjálf­virkt slök­kvikerfi

Sjálfvirkt brunavarnakerfi sprautaði vatni yfir matsöluskála á skíðasvæði í Kína. Enginn slasaðist en loka þurfti skálanum tímabundið.

Pólland rann­sakar óþekktan hlut sem féll úr lofti

Nýtt lyf í töflu­formi vekur vonir í bar­átt­unni við briskrabba­mein

Breskir grínistar héldu leyni­lega lista yfir kyn­ferð­is­leg rán­dýr

Dauði og eyði­legg­ing eykst á Gaza þrátt fyrir vopna­hlé

Dán­ar­or­sök Sir Patricks Stewart stað­fest