Anna Kristjánsdóttir og Arna Magnea Danks eru meðal þeirra trans kvenna sem hafa verið hvað mest áberandi í íslenskri samfélagsumræðu í gegnum tíðina. Báðar hafa þær talað opinskátt um reynslu sína, fordóma og þær áskoranir sem fylgt hafa því að lifa í samfélagi þar sem skilningur á málefnum transfólks hefur lengi verið takmarkaður. Í viðtali við Mannlíf rifjuðu þær upp æskuárin, árin sem þær földu kynvitund sína fyrir umheiminum og kynstaðfestingarferlið sem markaði tímamót í lífi þeirra. Anna vakti meðal annars mikla athygli þegar hún steig fram í viðtali við tímaritið Nýtt líf árið 1994 og ruddi þannig brautina fyrir opnari umræðu um málefni transfólks á Íslandi. Í viðtalinu drógu konurnar upp einlæga mynd af lífshlaupi sínu, erfiðleikunum sem þær hafa þurft að yfirstíga og baráttunni fyrir því að fá að vera þær sjálfar.
Í viðtalinu rifjar Anna með annars upp búsettu sína í Svíþjóð og að flytja aftur heim til Íslands.
Formaður transsexual félagsins
Anna bjó í Svíþjóð í sjö ár og vann hjá orkuveitunni í Stokkhólmi og þar í landi kom hún út sem trans kona. Hún segir að umræðan um trans fólk hafi hafist hér á landi þegar tekið var við hana sjónvarpsviðtal fyrir RÚV í desember 1994 og var það í framhaldi af viðtalinu í Nýju lífi og segir hún að umræðan hafi farið fram hjá sér þar sem hún bjó ekki á landinu. „Ég var þá þegar þekkt í Svíþjóð en ég var þá formaður samtaka transsexual fólks í Svíþjóð því á þessum árum var gerður skýr greinarmunur - orðtakið transgender var tæplega orðið raunveruleiki en það var gerður skýr greinarmunur á því hvort fólk væri transsexual eða transvestite. Ég var formaður transsexual félagsins.“
Anna sóttist ekki eftir því að verða formaður félagsins en örlögin ætluðu henni annað. „Ég var í þessu félagi og það kom upp árið 1992 að náungi var að dunda sér við það að skjóta á innflytjendur á nóttunni í Svíþjóð. Hann notaði „lasermið“ til að skjóta á fólkið og eitthvað var hann mistækur af því að hann drap ekki nema held ég tvær manneskjur af þeim sem hann reyndi að drepa. Seinna kom upp sá kvittur að þessi maður væri trans. Þáverandi stjórn félagsins hljóp öll beint í felur. Í staðinn fyrir að koma út og reyna að svara fyrir okkur og leiðrétta orðróminn þá hljóp hún sjálf í felur. Á næsta aðalfundi á eftir mætti ein úr stjórninni og skilaði lyklunum og þá neyddist ég til að taka að mér formennskuna. Það var ekki af mínum vilja en ég hafði verið með kjaftinn upp í loft og krafist þess af stjórninni að hún kæmi fram og reyndi að verja okkar málstað. Þess vegna lenti ég í því að vera formaður.“
Einelti
Anna flutti heim til Íslands sumarið 1996. Hún sótti um um það bil sjötíu störf en fékk ekki vinnu. „Það var ekki fyrr en það vantaði skyndilega vélstjóra á togara austur á Eskifirði. Útgerðarstjórinn hringdi í mig og vildi fá mig austur sem ég gerði. Ég fór austur og var mikið fyrir austan næstu árin á eftir í afleysingum á milli þess sem ég var hjá Hitaveitu Reykjavíkur og Orkuveitu Reykjavíkur og það gekk ljómandi vel.“
Það sneru sumir baki við trans konunni þegar hún flutti til Íslands og var hún lögð í einelti þegar hún vann hjá Hitaveitu Reykavíkur en málið leystist síðan með hjálp góðs fólks.
Anna segir að eineltið hafi í sjálfu sér ekki haft áhrif á sjálfstraustið. „Ég vissi alveg hvað ég var að gera en það var leiðinlegt að þurfa að standa í þessu.“ Hún segir að þeir sem lögðu sig í einelti hafi aðallega verið karlar og jafnvel karlar sem hún hafði þekkt áður en hún fór í kynleiðréttingarferlið og lokuðu þeir á öll samskipti. „Smám saman næstu árin tókst mér að vinna mér inn hæfilegt traust. En það var samt ekki fyrr en 2006 sem stóra breytingin varð. Ég var ekki lengur „the only trans in the village“. Það voru fleiri sem komu út.“
Anna segir að einhverjir hafi beðið sig afsökunar. Gat hún fyrirgefið þeim? „Já, að sjálfsögðu gerir maður það.“ Hún segir að þetta sitji ekki í sér í dag. „Það er löngu búið.“
Athugasemdir