Alma D. Möller heilbrigðisráðherra mælti í gær fyrir tveimur umfangsmiklum þingsályktunartillögum á Alþingi. Annars vegar er um að ræða aðgerðaáætlun til ársins 2030 sem ætlað er að spyrna við vaxandi offituvanda hér á landi. Hins vegar er ný landsáætlun til ársins 2031 sem á að bæta greiningu, meðferð og stuðningskerfi fyrir fólk með sjaldgæfa sjúkdóma. Báðum tillögunum hefur nú verið vísað til umfjöllunar hjá velferðarnefnd Alþingis.
Offita meðhöndluð sem langvinnur sjúkdómur
Tíðni offitu hefur farið hratt vaxandi á Íslandi á undanförnum árum líkt og annars staðar í heiminum, en áætlað er að árið 2030 muni um þrír milljarðar manna glíma við ofþyngd á heimsvísu. Hér á landi mældust 24% fullorðinna og 7,5% barna með offituvanda árið 2025, og hafði hlutfall fullorðinna í þeim hópi aukist um ríflega 4,5% síðan árið 2015. Ef litið er til þeirra sem eru annað hvort í ofþyngd eða með offituvanda var hlutfallið komið í 60% meðal fullorðinna og 26,4% hjá börnum.
Meginmarkmið nýrrar aðgerðaáætlunar er að snúa þessari þróun við. Horft er til þess að efla forvarnir til að draga úr nýgengi offitu, sérstaklega meðal ungs fólks, og koma í veg fyrir alvarlegri þróun. Þá á að breyta nálgun heilbrigðiskerfisins þannig að offita verði meðhöndluð líkt og aðrir langvinnir sjúkdómar. Það felur í sér formlega greiningu og betra aðgengi að fjölbreyttum, gagnreyndum meðferðarúrræðum og endurhæfingu. Samhliða verður lögð áhersla á að vinna gegn neikvæðum viðhorfum og fordómum í samfélaginu.
Sjónum beint að sjaldgæfum sjúkdómum
Hin tillagan lýtur að landsáætlun um sjaldgæfa sjúkdóma til ársins 2031. Sjaldgæfir sjúkdómar eru skilgreindir sem sjúkdómar sem herja á færri en fimm af hverjum 10.000 einstaklingum. Um 7.000 slíkir sjúkdómar eru þekktir í heiminum og eru flestir þeirra ættaðir úr erfðafræðilegum orsökum. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um hversu margir á Íslandi búa við sjaldgæfa sjúkdóma eða hve margar tegundir þeirra finnast hér á landi. Skortur á sérhæfðri meðferð og ófullnægjandi stuðningskerfi hafa oft víðtæk og þungbær áhrif á sjúklinga og fjölskyldur þeirra.
Landsáætluninni er ætlað að mæta þessum áskorunum. Meðal helstu aðgerða er að tryggja hraðari og áreiðanlegri greiningu, þar sem sérstök áhersla verður lögð á nýburaskimun og tímanlega greiningu erfðasjúkdóma. Áætlunin stefnir einnig að því að jafna aðgengi að einstaklingsmiðaðri heilbrigðisþjónustu, sérhæfðum lyfjum og hjálpartækjum, óháð efnahag eða búsetu fólks. Að lokum er kveðið á um mikilvægi þess að tryggja þverfaglega samvinnu milli heilbrigðis-, félags- og menntakerfisins til að veita sjúklingum og fjölskyldum þeirra heildstæðan stuðning.
