Mahmoud Khilla beið í nær tvö og hálft ár eftir því að líkamsleifar fjölskyldu hans yrðu grafnar upp úr rústum heimilis þeirra áður en hann ákvað að taka málin í eigin hendur.
Ísraelsher sprengdi fimm hæða íbúðarhús fjölskyldunnar í Jabaliya, norðan við Gaza-borg, þann 21. desember 2023. Tvær eldflaugar jöfnuðu bygginguna við jörðu og allir 39 sem voru inni létust. Mahmoud hafði farið út aðeins tíu mínútum áður til að ná í mat fyrir kvöldverðinn. Þegar hann kom aftur blasti fjöldamorð við honum.
„Það var engin viðvörunarsprengja, ekkert símtal, engin fyrirframviðvörun,“ sagði Khilla í viðtali við Drop Site News. „Það voru 24 börn í húsinu yngri en 17 ára. Þau drápu þau öll.“
Átján lík fundust skömmu eftir árásina en 21 manneskja var áfram grafin undir rústunum, þar á meðal eiginkona hans, börn hans, faðir hans, bróðir, mágkonur, frænkur, systkinabörn og fleiri ættingjar.
„Í næstum 30 mánuði höfum við ítrekað kallað eftir því að almannavarnir, sveitarfélagið og staðbundnar stofnanir kæmu og ryddu rústunum svo við gætum náð líkunum út. Það kom ekkert svar,“ sagði hinn fertugi Khilla.
Hann sat á stól ofan á rústunum þar sem fjölskylduheimilið stóð áður, litlu fjalli af brotinni steinsteypu og beygluðu járni sem stóð út í allar áttir.
„Ég átti son sem var aðeins 40 daga gamall. Bróðir minn Ahmed átti dóttur sem var átta mánaða gömul. Elsta dóttir hans var sjö ára. Sonur bróður míns Mohammed var í öðrum bekk og sá eldri í tíunda bekk,“ sagði hann.
„Það er enginn sálarfriður. Á veturna hugsar maður um þetta, á sumrin hugsar maður um þetta. Hvað varð um þau? Maður hugsar um þetta allan sólarhringinn. Þetta verður þráhyggja. Að lokum nær maður þolmörkum.“
Sex mánuðum eftir svokallað vopnahlé gafst Khilla upp á þeirri von að Ísrael myndi nokkurn tíma leyfa gröfum og öðrum vinnuvélum að koma inn á Gaza svo Palestínumenn gætu grafið upp þúsundir látinna ættingja sinna.
Í síðustu viku ákváðu hann og nokkrir ættingjar að hefja það sem virtist ómögulegt verkefni: að grafa í gegnum gríðarlegar rústirnar með ekkert nema hamra og skóflur.
„Við vorum komin með nóg, svo við sögðum að við myndum ná þeim út sjálf,“ sagði hann. „En við höfum bara brotin verkfæri. Við eigum ekki einu sinni neitt til að skera járn.“
Á meðan stöðugt suð ísraelskra dróna heyrðist yfir þeim skiptust tveir menn á að berja steinsteypuna með sleggjum. Aðrir notuðu berar hendurnar til að reyna að losa brot úr rústunum.
„Við brjótum og hreinsum, brjótum og hreinsum,“ sagði Khilla. „Þetta er mjög erfitt. Hendurnar á mér eru alblóðugar.“
Á þriðjudag, eftir fjögurra daga gröft, fundu þeir loks líkamsleifar tveggja einstaklinga. Beinabrot, stærri bein, brotna hauskúpu og rotnandi föt voru vandlega sett í strigapoka.
Meðal fatanna fannst skilríki með nafninu Mohamed Mohamed Salem Khilla, fæddur 9. janúar 1970. Það var frændi Mahmouds.
Önnur beinahrúga, að þessu sinni mun minni brot án höfuðkúpu eða fata, var einnig safnað saman. Ekki hefur tekist að bera kennsl á þær leifar.
Þrír starfsmenn almannavarna mættu síðar á vettvang í hvítum hlífðarfötum og settu beinin í líkpoka áður en þau voru borin í litlum hópi manna að kirkjugarði þar sem farið var með bænir og þau lögð til hinstu hvílu.
„Þeir sem tilheyra mér eru ekki komnir út enn,“ sagði Khilla. „Ég mun halda áfram að grafa þar til ég finn börnin mín, eiginkonu mína og föður minn.“
Talið er að á milli 8.500 og 10.000 lík séu enn undir rústum Gaza.
Margir höfðu bundið vonir við að vopnahlé milli Ísraels og Hamas sem tók gildi 10. október myndi stöðva árásir Ísraela og umsátrið um Gaza. Sú varð þó ekki raunin.
Samkvæmt fréttinni hefur Ísrael drepið að minnsta kosti 857 Palestínumenn og sært nærri 2.500 í nær daglegum árásum frá því að „vopnahléið“ hófst. Heildarfjöldi látinna frá upphafi stríðsins er sagður nálgast 72.800 manns.
Á sama tíma hefur Ísrael ekki hleypt inn þeim fjölda hjálparflutningabíla sem samið var um og einnig komið í veg fyrir innflutning vinnuvéla og búnaðar til björgunar- og uppbyggingarstarfs.
Aðeins 771 lík hafa fundist síðan í október samkvæmt heilbrigðisráðuneytinu á Gaza.
Mahmoud Bassal, talsmaður almannavarna á Gaza, sagði heiminn verða að átta sig á alvarleika málsins.
„Björgunaraðgerðir og aðstoð verða að hefjast og flytja þarf inn tæki, búnað og þungavinnuvélar svo við getum leyst þetta vandamál. Annars verða þessi lík áfram undir rústunum,“ sagði hann.
Bassal sagði einnig að margar fjölskyldur reyndu nú sjálfar að brjóta niður steypuklumpa í leit að börnum sínum.
Hann varaði við hættunum sem fylgdu slíku, þar á meðal smithættu, ósprungnum sprengjum og hættu á að illa skemmdar byggingar hryndu.
Mörg lík gætu jafnvel aldrei fundist.
„Byggingarnar hafa verið jafnaðar við jörðu. Líkin hafa verið ýtt burt með jarðýtum. Það verður mjög erfitt að vita hvar þessar fjölskyldur eru og margar þeirra munu aldrei finnast,“ sagði hann.
Ísrael hefur einnig komið í veg fyrir að DNA-prófunarbúnaður berist inn á Gaza sem gæti hjálpað til við að bera kennsl á líkamsleifarnar.
Mahmoud Khilla stóð við rústirnar og fletti í gegnum myndir af fjölskyldu sinni í símanum sínum, brosandi ungabarn, tvær litlar stúlkur hlið við hlið, kona á nærmynd og maður brosandi með barn í fanginu.
Hann hét því að halda áfram að grafa þar til hann fyndi þau og gæti veitt þeim sómasamlega greftrun.
„Þetta er staðan á Gaza. En við munum halda áfram og við munum finna þau, ef Guð vill,“ sagði hann.
