Rektorar íslenskra háskóla hafna því alfarið að íslenskir fræðimenn séu á launum hjá Evrópusambandinu eða að erlendir rannsóknarstyrkir felist í pólitísku mútufé. Þetta kemur fram í grein sem rektorarnir birta í Morgunblaðinu í dag undir yfirskriftinni „Alþjóðlegir rannsóknarstyrkir í þágu samfélagsins alls“. Greinin er skrifuð í kjölfar ásakana Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar á hendur nafngreindum fræðimönnum.
Deilurnar hófust eftir að Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus, fullyrti í sjónvarpsþættinum Spursmálum að tilteknir íslenskir fræðimenn væru „beinlínis á launum hjá Evrópusambandinu“. Hannes vísaði þar sérstaklega til rannsóknarstyrkja sem fræðimennirnir hefðu hlotið og sagði í viðtalinu að með þessum hætti hefði Evrópusambandið hreinlega keypt sér hollustu þeirra í umræðunni.
Alþjóðlegt jafningjamat en ekki pólitísk skoðun
Í grein sinni svara rektorarnir, með Silju Báru Ómarsdóttur, rektor Háskóla Íslands, í broddi fylkingar, þessum fullyrðingum af hörku. Rektorarnir segja málflutning Hannesar byggja á grundvallarmisskilningi á því hvernig alþjóðlegt styrkjakerfi háskóla virkar.
„Við rektorar háskóla á Íslandi birtum grein í Morgunblaðinu í dag, um mikilvægi alþjóðlegra rannsóknastyrkja fyrir háskólastarf á landinu og samfélagið allt,“ segir Silja Bára um greinarskrifin. Í greininni sjálfri árétta rektorarnir að alþjóðlegir samkeppnissjóðir starfi eftir ströngustu faglegu kröfum:
„Erlendir rannsóknastyrkir eru viðurkenning á faglegum gæðum rannsókna og getu rannsakenda til að standast alþjóðlegan samanburð.“
Þeir benda á að ferlið fari fram í gegnum óháð alþjóðlegt jafningjamat þar sem rannsóknaráætlanir eru metnar út frá vísindalegu gildi þeirra, en ekki út frá stjórnmálaskoðunum umsækjenda. Það sé því „röng ályktun að evrópskir rannsóknastyrkir feli í sér keypta hollustu við Evrópusambandið.“
Mikilvæg innspýting fyrir íslenskt samfélag
Rektorarnir lýsa yfir áhyggjum af því að alþjóðlegt vísindastarf sé dregið niður í pólitískar skotgrafir og undirstrika mikilvægi þessara sjóða fyrir íslenskt samfélag í heild. Um sé að ræða gríðarlega mikilvæga fjármögnun sem nýtist til þekkingarsköpunar, nýsköpunar og menntunar á Íslandi, fremur en að þjóna pólitískum hagsmunum erlendra ríkja eða stofnana.
Auk Silju Báru Ómarsdóttur standa að greininni rektorar hinna íslensku háskólanna: Áslaug Ásgeirsdóttir, Kristín Eysteinsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttur, Ragnheiður I. Þórarinsdóttir og Ragnhildur Helgadóttir.
