Inga Sæland
„Hrein og klár mannvonska og borgarstjórn til ævarandi skammar“
Inga Sæland
Innlent

Gréta María fer í mál við Samkaup

Innlent

Barna­nauð­gari gjald­þrota

Innlent

Aðskota­efni í kexi

Fólk

Átta algeng mis­tök sem gælu­dýra­eig­endur gera

Heimur

Kenn­ingar uppi um að geim­skip hafi stöðvað flug­um­ferð í Banda­ríkj­unum

Heimur

Orðrómur um staf­rænan heimsendi 17. nóv­em­ber vekur ótta

Skoðun

Það er ekki nægur mennta­hroki á Íslandi

Innlent

Ald­urs­mis­munun hjá lög­regl­unni undir stjórn Höllu Bergþóru

Innlent

Ísland sett í frystikist­una næstu daga

Innlent

Kven­fanga synjað um náðun þrátt fyrir alvar­leg veik­indi

Íslenskur rannsakandi hlýtur 200 milljóna styrk

Seðla­bankar og háskólar missa tökin

Oddný Helgadóttir fær 200 milljóna styrk
Oddný Helga­dóttir fær 200 millj­óna styrk Mynd: Facebook

Oddný Helga­dóttir, dós­ent við Við­skipta­há­skól­ann í Kaup­manna­höfn (CBS), hefur hlotið hinn eft­ir­sótta og virðu­lega ERC Starting Grant rann­sókn­ar­styrk frá Evrópska rann­sókna­ráð­inu sam­kvæmt við­tali við tíma­rit háskól­ans. Styrkinn fær hún til þess að leiða rann­sókn­ar­verk­efnið Digital Interactions and the Rise of New Economic Ideas (DIRE), sem skoðar hvernig nýir aðilar á borð við hlað­varps­stjórn­endur, YouTube-stjörnur og net­orð­ræða eru að grafa undan ein­okun hefð­bund­inna stofn­ana á efna­hags­legri þekk­ingu.

Í ára­tugi hafa seðla­bankar, háskólar og fjár­mála­ráðu­neyti ráðið því hvernig almenn­ingur og stjórn­völd skilja hag­kerfið. Þetta fyr­ir­komu­lag er hins vegar að breyt­ast hratt þar sem staf­rænir vett­vangar móta nú hug­myndir fólks um verð­bólgu, pen­inga og rík­is­fjár­mál, oft fjarri við­teknum kenn­ingum fræða­sam­fé­lags­ins.

Oddný lauk dokt­ors­prófi í stjórn­mála­fræði frá Brown Uni­versity í Banda­ríkj­unum og starfar nú sem dós­ent við CBS í Kaup­manna­höfn. Rann­sóknir hennar liggja á mótum stjórn­mála­fræði og hag­sögu. Hún er með óvenju­legan bak­grunn fyrir háskóla­pró­fessor, en hún útskrif­að­ist með BA-gráðu í leik­list frá Lista­há­skóla Íslands áður en hún snéri sér alfarið að aka­dem­í­unni.

Upphafið má rekja til kennslustofunnar

Oddný segir hug­mynd­ina að verk­efn­inu hafa kviknað í kennslu­stof­unni fyrir um sex árum. Hún hafði kennt stjórn­mála­hag­fræði í ára­tug og eytt miklum tíma í að útskýra flókin hug­tök eins og papp­írs­pen­inga­kerfið (e. fiat currency), þar sem verð­mæti gjald­miðla byggir á trausti en ekki gull­trygg­ingu.

„Allt í einu mættu nem­endur í tíma með mjög ítar­legan skiln­ing á þessu hug­taki. Þau vissu ekki bara hvað þetta var, heldur mættu þau með mjög mót­aðar skoð­anir á því hvað væri rétt og rangt við kerfið. Að baki þessum skoð­unum leynd­ust heilu póli­tísku og efna­hags­legu heims­mynd­irnar, sem margar voru mót­aðar af áhuga á raf­mynt (e. cryptocurrencies) eða öðrum net­fyr­ir­bærum,“ segir Oddný.

Þessi breyt­ing sýndi að háskólar geta ekki lengur gefið sér að þeir séu fyrsti stað­ur­inn þar sem fólk mótar sínar efna­hags­hug­myndir. Baráttan um hug­mynd­irnar hefst löngu fyrr.

Traustið hrundi í fjármálakreppunni

Rann­sóknin byggir á þeirri þróun sem varð eftir fjár­málakrepp­una árið 2008. Kreppan skók traust almenn­ings á hefð­bundnum efna­hags­stofn­unum sem sáu hana hvorki fyrir né gátu útskýrt hana á full­nægj­andi hátt. Á sama tíma var staf­ræna almanna­rýmið að breyt­ast með til­komu nýrra sam­fé­lags­miðla.

Þegar traustið minnk­aði nýttu nýir staf­rænir leik­arar tæki­færið til að bjóða upp á aðrar útskýr­ingar á því hvað fór úrskeiðis og hvað ætti að gera í fram­hald­inu.

Sem dæmi nefnir Oddný kenn­ing­una um nútíma pen­inga­stefnu (MMT), sem lengi vel var jað­ar­hug­mynd í aka­dem­í­unni en varð mjög áber­andi í gegnum blogg og net­spjall­borð. Þaðan rataði hún inn í banda­ríska stjórn­mála­um­ræðu og var rædd af áhrifa­miklum stjórn­mála­mönnum á borð við Bernie Sanders og Alex­andriu Ocasio-Cortez. Þegar verð­bólga fór að vaxa hvarf póli­tíski stuðn­ing­ur­inn hins vegar hratt, enda hafði kenn­ingin veika stofn­ana­stoð þegar farið var að vega og meta tak­mörk rík­is­út­gjalda.

Eins skoðar verk­efnið raf­krónu­sam­fé­lög og þær hug­myndir sem þar ríkja; svo sem gagn­rýni á seðla­banka, tor­tryggni í garð rík­is­ins og þá hug­mynd að hefð­bundnir gjald­miðlar séu í grunn­inn gall­aðir.

Ekki rannsókn á falsfréttum

Oddný leggur ríka áherslu á að DIRE-verk­efnið sé ekki til­raun til að flokka efna­hags­hug­myndir í „réttar“ eða „rangar“, eða stimpla staf­ræna umræðu ein­fald­lega sem fals­fréttir.

„Mark­miðið er ekki að ákveða hvaða skiln­ingur á hag­kerf­inu er hinn rétti, heldur að skilja hvaða hug­myndir ná áhrifum, hvernig þær gera það og hvers vegna,“ segir Oddný.

Saga hag­fræð­innar sýnir að ríkj­andi kenn­ingar hafa breyst mikið í gegnum tíð­ina og hug­myndir sem áður þóttu jað­ar­sjón­ar­mið hafa oft ratað inn í meg­in­straum­inn. Verk­efnið mun því leit­ast við að afhjúpa hvað það er sem gerir efna­hags­legan YouTube-not­anda eða hlað­varps­stjórn­anda trú­verð­ugan í augum almenn­ings og hvernig þetta nýja, vald­eflda staf­ræna sam­fé­lag virkar.



Hvað er ERC Starting Grant?

Styrk­ur­inn er einn af virt­ustu styrkjum Evrópska rann­sókna­ráðs­ins (ERC) og er ætl­aður vís­inda­mönnum sem eru á fyrri stigum fer­ils síns.

Mark­hópur

  • Snemm­stigs vís­inda­menn (early-career researchers): Þeir sem eru til­búnir að stofna sinn eigin rann­sókn­ar­hóp.
  • Sjálf­stæði: Fyrir vís­inda­menn sem vilja þróa sitt eigið sjálf­stæða rann­sókn­ar­verk­efni.

Styrkupp­hæð og tíma­lengd

  • Fjárhæð: Allt að 1,5 millj­ónir evra
  • Tími: Styrk­ur­inn getur gilt í allt að 5 ár.

Hæfn­is­kröfur og mat

  • Fjöl­breytni: Opið fyrir umsóknir á öllum rann­sókn­ar­sviðum.
  • Val­for­senda: Eina og afger­andi við­miðið við matið á umsóknum eru vís­inda­legir yfir­burðir (scientific excellence) rann­sókn­ar­innar.
Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Heimur

Býður Trump að nefna heil­brigð­is­kerfi eftir sér

Abdul El-Sayed segist tilbúinn að láta forsetann fá heiðurinn af opinberu heilbrigðiskerfi, styðji hann að allir Bandaríkjamenn fái aðgang að þjónustu.
Heimur

Robert Patt­in­son næsti James Bond

Pólitík

Segir Hildi Björns­dóttur beita tvö­földum mæli­kvarða á fjár­mál borg­ar­innar

Heimur

Brand óskaði eftir auka­teppi og sér­sjampói í fang­els­inu

Pólitík

Sig­mundur sak­aði rík­is­stjórn­ina um „dára­skap“ og Kristrún svar­aði fullum hálsi

Innlent

Innlent

Átti að mæta á lög­reglu­stöð áður en dag­ur­inn var lið­inn

Nefnd um eftirlit með lögreglu hafði ákveðið að aðhafast ekki frekar.
Innlent

Lög­reglan fylgd­ist með ung­linga­drykkju á söng­keppni Verzló

Innlent

Leik­fanga­byssu­menn­irnir verða ákærðir

Innlent

VÍS vildi kenna slös­uðum starfs­manni um en tap­aði fyrir dómi

Innlent

Íslend­ingar flykkj­ast á bóka­söfnin sem aldrei fyrr

Innlent

Verð­munur á bök­un­ar­vörum nær 66 pró­sentum milli versl­ana