Baráttan, fánarnir og kynslóðaskiptin

Í til­efni þess að sjö ár eru liðin frá ákveðnum tíma­mótum lítur Anna Krist­jáns­dóttir til baka yfir langan og strangan bar­áttu­feril trans fólks á Íslandi. Í ein­lægum pistli rifjar hún upp hvernig það var að vera nán­ast ein á báti í sam­fé­lagi sem skildi ekki orð­ræð­una og hvernig trans­fán­inn átti eftir að breyta ásýnd gleði­göng­unnar til fram­búðar.

Fórnarlömb haturs

Anna veitti því sér­staka athygli í gleði­göng­unni á dög­unum hversu trans­fán­inn var mikið áber­andi, en staðan var önnur hér á árum áður. Það var ekki fyrr en árið 2013 sem trans­fán­inn sást í fyrsta sinn í göng­unni.

„Ég hafði pantað einn fána frá Bret­landi og svo heppi­lega vildi til að Hilmar Hildar Magn­ús­son hafði einnig pantað fána,“ segir Anna. Í göng­unni það árið gengu þær tvær, Anna og Anna Margrét Grét­ars­dóttir, með sinn hvorn trans­fán­ann í broddi fylk­ingar fyrir atriði Trans-Íslands. Nokkur ung­menni tóku að sér að vera fórn­ar­lömb hat­urs gegn trans fólki í atrið­inu, sem heppn­að­ist ljóm­andi vel, og var þetta lík­lega í fyrsta skipti sem trans fólk var með sér­at­riði í gleði­göng­unni.

Tíminn undir regnbogahlífinni

Anna minn­ist þess að það hafi ekki alltaf verið sjálf­gefið að trans fólk fengi að vera með sem það sjálft. Á síð­ustu öld og fram á þá næstu var hún auka­með­limur í Sam­tök­unum '78, sem á þeim tíma voru sam­tök homma og lesbía, „enda trans fólk ekki til að mati flestra,“ útskýrir hún.

Samtökin '78 sýndu þeim þó fullan stuðn­ing, meðal ann­ars við stofnun Trans-Íslands árið 2007. Fljót­lega eftir það breytt­ust Samtökin '78 í sam­tök hinsegin fólks og fékk Trans-Ísland þar með inni undir regn­boga­hlíf þeirra. Anna mætti sjálf á opið hús sam­tak­anna í fyrsta sinn árið 1984 og oft eftir 1987, áður en hún flúði land árið 1989. Hún sneri aftur sjö árum síðar sem breytt mann­eskja.

„The only trans in the village“

Fyrstu árin eftir heim­kom­una ein­kennd­ust af bar­áttu, ekki aðeins við for­dóma og fáfræði, heldur einnig við orð­færi sam­fé­lags­ins. Rang­nefnið „kyn­skipt­ingur“ var nán­ast und­an­tekn­ing­ar­laust notað í opin­berri umræðu. Anna stóð í ströngu stappi við fjöl­miðla og almenn­ing í nokkur ár uns orðið trans hlaut almenna við­ur­kenn­ingu með hjálp góðra vina.

Hún var iðu­lega spurð hvers vegna hún stofn­aði ekki félag trans fólks á Íslandi, en lengi vel voru þau ein­fald­lega of fá: „Mér leið oft eins og má líkja við í bresku sjón­varps­þátt­unum Little Britain: the only trans in the village.“

Alþjóðlegt starf og kynslóðaskipti

Árið 2005 tók Anna þátt í að stofna sam­tökin Trans­gender Europe og sat þar í stjórn fyrstu þrjú árin, en tengd­ist stjórn­inni sem skoð­un­ar­maður reikn­inga eftir það, eða í sam­tals sjö ár til árs­ins 2012. Þegar Trans-Ísland var loks­ins stofnað árið 2007 ákvað Anna að sitja hjá við fyrstu stjórn félags­ins vegna trún­að­ar­starfa sinna erlendis, og hefur haldið þeirri reglu síðan.

Hún dregur hlið­stæðu á milli þess og þegar hún bað um starfs­lok í vinn­unni sinni þegar vinnu­fé­lagar vildu breyta vakta­fyr­ir­komu­lagi gegn hennar vilja. Henni þótti betra að stíga til hliðar en að vera „fúl á móti“. Hún leggur áherslu á að félagið eigi svo sann­ar­lega rétt á sér en hún sé ekki sam­mála öllu og því sé best að láta unga fólkið um að reka það á þann hátt sem því þykir best.

Talan sjö sem rauður þráður

Eftir önnur sjö ár erlendis mætti Anna aftur á Skóla­vörðu­holtið, án þess að vera neitt annað en hún sjálf, og horfði á atriðin líða hjá án þess að taka beinan þátt. Hún veltir því fyrir sér hvort hún hefði átt að rölta af stað með Öld­unga­deild­inni, enda fari hún að nálg­ast þann aldur, hana vanti senni­lega sjö ár upp á það.

„Þessi sjö ár virð­ast alltaf sitja í mér,“ segir Anna að lokum um þennan dul­ar­fulla en sterka rauða þráð sem fylgir lífs­hlaupi hennar.