Kostnaður við íþróttir getur hlaupið á hundruðum þúsunda - Frístundastyrkir duga skammt
Æfingagjöld geta numið yfir hálfri milljón á ári fyrir tvö börn sem iðka knattspyrnu og körfubolta eftir að frístundastyrkir sveitarfélags hafa verið nýttir. Samanburður ASÍ sýnir að aldur barna, val á íþróttafélagi og búseta geta skipt verulegu máli fyrir útgjöld fjölskyldna. Ný samantekt á fimleikagjöldum sýnir að kostnaður getur verið mikill þótt barn stundi aðeins eina íþrótt.
Sé kostnaður við íþróttaiðkun settur í samhengi við tekjur má sjá að hann getur numið allt að 16% af lágmarkslaunum sé foreldri með tvö börn í íþróttum. Þar af er kostnaður í meðalsveitarfélagi um 11% af lágmarkslaunum.
Ljóst er að heimili á lágmarkslaunum eru í þröngri stöðu þegar kemur að því að senda börnin sín í skipulagðar íþróttir utan skóla.
Verðlagseftirlit ASÍ hefur að undanförnu tekið saman kostnað við íþróttaiðkun barna. Þegar æfingagjöld í handbolta og körfubolta voru skoðuð kom þar fram tugþúsunda króna munur milli félaga fyrir jafngömul börn. Gjöld fyrir 14–15 ára fóru yfir 175 þúsund krónur í handbolta og 180 þúsund krónur í körfubolta.
Í umfjöllun um æfingagjöld vegna knattspyrnu mátti sjá svipaða þróun. Mikill munur reyndist milli félaga og hafði kostnaður við iðkun tilhneigingu til að aukast með aldri. Fyrir 10–11 ára börn var iðkun gjaldfrjáls hjá sumum félögum en hæsta reiknaða mánaðargjaldið 17.750 krónur. Fyrir 14–15 ára var bilið frá 2.000 upp í 19.250 krónur á mánuði.
Í meðfylgjandi samantekt er að finna samantekt á fimleikagjöldum og kostnaður settur í samhengi við tekjur einstaklinga.
Fimleikagjöld fyrir 1. bekkinga geta verið yfir 20 þúsund á mánuði í sumum tilfellum
Fyrri verðkannanir ASÍ hafa sýnt mikinn mun á kostnaði við boltaíþróttir. Meðfylgjandi samantekt leiðir í ljós mikinn verðmun á fimleikaiðkun.
Til að gefa mynd af umfangi kostnaðarins eru haustgjöld hér reiknuð niður á fjóra mánuði þar sem ekki er auðveldlega hægt að bera saman gjöld milli félaga þar sem flokkarnir fylgja ekki aldri að öllu leyti.
Myndin sýnir æfingagjöld á mánuði hjá fimleikafélögum fyrir 6–7 ára börn. Töluverður munur er á gjöldunum milli félaga. Lægsta mánaðargjaldið er hjá Völsungi, 3.750 kr., en hæst hjá Björk, 21.064 kr. Munurinn á hæsta og lægsta gjaldinu er því rúmlega 17 þúsund krónur á mánuði. Rétt er þó að hafa í huga að gjöldin ein og sér segja ekki endilega alla söguna; til dæmis gæti fjöldi æfinga, gæði og lengd þeirra verið mismunandi milli félaga.
Flest félögin eru með mánaðargjöld á bilinu 10–15 þúsund krónur. UMFK er með 10.000 kr., Fimleikafélagið Rán 11.375 kr., ÍA 12.232 kr., Gerpla 12.323 kr., Afturelding 12.625 kr., Keflavík 13.987 kr. og KA 15.075 kr. Fjölnir og Björk skera sig hins vegar nokkuð úr í efri kantinum, með gjöld yfir 20 þúsund krónum á mánuði.
Myndin dregur þannig fram að kostnaður foreldra vegna fimleikaiðkunar barna getur verið mjög mismunandi eftir félögum.
Þegar börnin verða eldri verður erfiðara að bera æfingagjöld fimleikafélaga beint saman. Æfingafjöldi og fyrirkomulag eru mismunandi milli félaga og gjöld eru ýmist gefin upp fyrir önn eða heilt starfsár. Tölurnar hér að neðan gefa því fyrst og fremst vísbendingu um þann kostnað sem getur fylgt fimleikaiðkun á þessum aldri en eru ekki tæmandi verðsamanburður milli félaga.
Hjá þeim félögum sem skoðuð voru, og þar sem upplýsingar voru nægilega sambærilegar, hækkar kostnaðurinn töluvert þegar komið er í 9–12 ára hópana. Hjá Björk kostar haustönnin í hópfimleikum 173.144 krónur fyrir bæði 9–10 ára og 11–12 ára, sem jafngildir um 43.286 krónum á mánuði miðað við fjögurra mánaða önn. Hjá Fjölni eru samsvarandi mánaðargjöld um 38.554 krónur fyrir 9–10 ára og 41.860 krónur fyrir 11–12 ára.
Hjá KA eru fjárhæðirnar um 26.025 og 29.125 krónur á mánuði og hjá Aftureldingu um 24.375 og 28.500 krónur. Keflavík birtir hins vegar árgjald, 292.200 krónur fyrir 9–10 ára og 300.000 krónur fyrir 11–12 ára. Sé því deilt á níu mánuði samsvarar það um 32.467 og 33.333 krónum á mánuði.
Vegna ólíks æfingafyrirkomulags er þó ekki hægt að draga þá ályktun af þessum fjárhæðum einum að eitt félag sé ódýrara en annað. Til dæmis getur fjöldi æfingastunda á viku verið mismunandi og annað innifalið í gjöldunum. Samanburður á heildargjöldum segir því fyrst og fremst til um útgjöld heimilanna en síður um verð fyrir hverja æfingu eða æfingastund.
Mánaðartölurnar segja ekki til um greiðsluáætlanir félaganna. Ekki er heldur lagt mat á fjölda eða lengd æfinga, keppnisstig, gæði starfsins eða hvað er innifalið í gjöldunum. Þær sýna því ekki hvaða félag býður hagstæðasta starfið, heldur eingöngu umfang gjaldanna miðað við gefið tímabil.
Fimleikadæmin sýna jafnframt að mikill kostnaður er ekki eingöngu bundinn við það að barn stundi fleiri en eina íþrótt. Ein íþrótt getur ein og sér verið verulegur útgjaldaliður í heimilisbókhaldinu.
Einn styrkur á barn, þótt íþróttirnar séu fleiri
Frístundastyrkur er föst árleg fjárhæð á barn. Fjölskylda með tvö börn sem bæði æfa tvær íþróttir hefur því tvo ársstyrki til ráðstöfunar, þótt greiða þurfi fyrir fjórar skráningar. Ef styrkur barnsins er fullnýttur í eina grein stendur ekkert eftir af honum til að greiða niður hina.
Í dæmunum er grunnstyrkur barna á aldrinum sex til tólf ára 75.000 krónur á barn í Reykjavík, 70.000 krónur í Kópavogi, 67.000 krónur í Garðabæ, 65.000 krónur í Hafnarfirði, 55.000 krónur í Árborg, 50.000 krónur í Reykjanesbæ og 45.000 krónur í Múlaþingi. Fyrir tvö börn eru þetta frá 90.000 upp í 150.000 krónur á ári.
Upphæð styrksins segir þó aðeins hluta sögunnar. Gjöldin sem styrkurinn á að mæta eru einnig mismunandi.
Tíu ára barn í handbolta hjá Fylki er til dæmis með 105.000 króna árgjald. Eftir 75.000 króna frístundastyrk Reykjavíkur standa 30.000 krónur eftir. Hjá tíu ára barni á Selfossi er gjaldið 112.700 krónur og eftir 55.000 króna styrk Árborgar standa 57.700 krónur eftir.
Munurinn á æfingagjaldinu sjálfu er 7.700 krónur en munurinn á því sem fjölskyldurnar þurfa að greiða eftir styrki er 27.700 krónur.
Hærri styrkur tryggir heldur ekki alltaf lægri eftirstöðvar. Fjórtán ára barn í knattspyrnu hjá Breiðabliki er með 209.500 króna árgjald. Eftir 70.000 króna styrk Kópavogs standa 139.500 krónur eftir. Jafngamalt barn hjá Selfossi er með 176.900 króna gjald og eftir 55.000 króna styrk standa 121.900 krónur eftir.
Tvenn börn og fjórar skráningar
Þegar fleira en eitt barn er á heimilinu og börnin stunda fleiri en eina íþrótt getur samanlagður kostnaður orðið enn meiri.
Til samanburðar voru sett upp dæmi fyrir Fylki í Reykjavík, Breiðablik í Kópavogi, Stjörnuna í Garðabæ, Selfoss í Árborg, Hauka í Hafnarfirði og Njarðvík í Reykjanesbæ. Aldur barnanna og íþróttagreinarnar eru þær sömu milli sveitarfélaga. Þetta eru dæmi um tiltekin félög en ekki meðaltöl fyrir sveitarfélögin.
Fyrir sex og átta ára systkini standa eftir frá 348.800 krónum í Reykjavíkurdæminu upp í 411.096 krónur í Garðabæjardæminu eftir að frístundastyrkir hafa verið nýttir. Munurinn er 62.296 krónur á ári. Ef kostnaðinum væri dreift jafnt yfir árið jafngildir það um 29.100 til 34.300 krónum á mánuði.
Kostnaðurinn hækkar þegar eldri systkini eru skoðuð.
Fyrir tíu og tólf ára systkini hjá Haukum eru samanlögð árgjöld beggja barnanna í knattspyrnu og körfubolta 657.600 krónur. Eftir tvo 65.000 króna styrki Hafnarfjarðar standa 527.600 krónur eftir.
Í sama aldursdæmi hjá Fylki eru samanlögð gjöld 587.300 krónur. Eftir tvo 75.000 króna styrki Reykjavíkur standa 437.300 krónur eftir.
Munurinn er 90.300 krónur á ári. Ef fjárhæðunum væri dreift jafnt yfir árið jafngildir það um 44.000 krónum á mánuði í Hafnarfjarðardæminu og rúmlega 36.400 krónum í Reykjavíkurdæminu.
Mánaðartölurnar eru settar fram til viðmiðunar fyrir heimilisbókhaldið og segja ekki til um raunverulega greiðsludreifingu félaganna.
Sama gjald vegur misþungt eftir tekjum heimilisins
Æfingagjöldin segja hversu margar krónur fjölskylda þarf að greiða en ekki hversu þungur sá kostnaður er í heimilisbókhaldinu. Sama 100.000 króna gjald getur haft mjög ólík áhrif eftir tekjum, fjölskyldugerð, húsnæðiskostnaði og öðrum útgjöldum.
Fyrir einstætt foreldri á lágmarkslaunum með tvö börn getur það reynst mjög íþyngjandi að leyfa börnum sínum að stunda íþróttir, en það gefur um 385 þúsund krónur í ráðstöfunartekjur. Á myndinni má sjá og bera saman æfingagjöld á mánuði sem hlutfall af lágmarkslaunum.
Afslættir geta lækkað reikninginn – en annar kostnaður hækkað hann
Æfingagjöld og grunnstyrkir segja heldur ekki alla söguna.
Systkinaafslættir og afslættir vegna iðkunar í fleiri greinum geta lækkað kostnað fjölskyldna og sums staðar er viðbótarstuðningur í boði. Slík kjör eru ekki tekin með í grunnsamanburðinum og þarf að skoða reglur hvers félags og sveitarfélags til að finna endanlegan kostnað.
Á móti geta bæst útgjöld vegna skófatnaðar, íþróttafatnaðar, annars búnaðar, mótsgjalda og ferðalaga. Eftirstöðvar æfingagjaldanna eru því ekki það sama og heildarkostnaður fjölskyldunnar vegna íþróttaiðkunar barns.
Lýðheilsa og æskulýðssjónarmið
Kostnaður við íþróttaiðkun barna er ekki aðeins spurning um heimilisbókhald. Hann tengist einnig stærri spurningum um lýðheilsu, þátttöku og jöfn tækifæri barna og ungmenna.
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, WHO, mælir með því að börn og ungmenni á aldrinum 5–17 ára stundi að meðaltali að minnsta kosti 60 mínútur af miðlungs- eða mikilli hreyfingu á dag yfir vikuna. Regluleg hreyfing hefur meðal annars jákvæð áhrif á líkamshreysti, hjarta- og efnaskiptaheilsu, beinheilsu, vitsmunalega færni og geðheilsu barna og ungmenna.
Skipulagt íþróttastarf er ekki eina leið barna til hreyfingar. Leikur, ganga, hjólreiðar og önnur dagleg hreyfing skipta einnig máli. Skipulagt íþrótta- og frístundastarf hefur þó einnig félagslegt hlutverk. Þar geta börn tekið þátt í skipulögðu samfélagsstarfi, myndað tengsl og átt samveru með jafnöldrum.
Sama sjónarmið kemur fram í íslenskri stefnumótun í æskulýðsmálum. Í stefnunni Framtíðin – stefna um tómstunda- og félagsstarf barna og ungmenna til 2030 er meðal annars lögð áhersla á jafnan aðgang og jöfn tækifæri barna og ungmenna til þátttöku.
Almennt er einnig talið að skipulagt íþróttastarf sé ein besta forvörn ungmenna þegar kemur að frestun á neyslu áfengis- og vímuefna.
Verðkannanir ASÍ sýna ekki hvort einstök börn hætti í íþróttum eða foreldrar velji þær frá vegna kostnaðar. Ekki er hægt að draga slíka orsakaályktun af gjaldskrám einum saman. Þær sýna hins vegar hversu ólíkum fjárhagslegum þröskuldi fjölskyldur geta staðið frammi fyrir eftir íþrótt, félagi, aldri, búsetu og fjölskylduaðstæðum.
Þar mætast lýðheilsu-, æskulýðs- og kjarasjónarmið. Ef markmiðið er að börn og ungmenni hafi raunhæf tækifæri til hreyfingar og þátttöku skiptir ekki aðeins máli hvaða starf er í boði heldur einnig hvort fjölskyldan hafi ráð á því.
Frístundastyrkurinn segir aðeins hluta sögunnar
Fyrri verðkannanir ASÍ hafa sýnt mikinn mun á gjöldum í handbolta, körfubolta og knattspyrnu. Fimleikagjöldin sýna að kostnaðarspurningin nær einnig til annarra greina. Þegar fleiri en eitt barn er á heimilinu getur samanlagður kostnaður orðið enn meiri.
Frístundastyrkir lækka reikning fjölskyldna en áhrif þeirra ráðast af gjöldunum sem þær eiga að mæta. Sama fjárhæð getur greitt stóran hluta iðkunar hjá einu barni en mun minna hjá öðru.
Fjölskyldur hafa heldur ekki allar sama val um félög. Vegalengdir, samgöngur, æfingatímar og framboð íþrótta hafa áhrif á hvaða iðkun er raunhæf í daglegu lífi. Lægsta gjaldið í samanburði er því ekki endilega valkostur sem stendur öllum til boða.
Þegar rætt er um jöfn tækifæri barna til íþrótta og hreyfingar nægir því ekki að horfa eingöngu á fjárhæð frístundastyrksins. Horfa þarf líka á gjöldin sem styrkurinn á að mæta, kostnaðinn sem stendur eftir hjá fjölskyldunni, fjárhagsstöðu heimilisins og hvaða starf stendur barninu raunverulega til boða.
Frístundastyrkur getur skipt tugum þúsunda króna. En það sem skiptir fjölskylduna á endanum máli er hvað stendur eftir þegar styrkurinn hefur verið nýttur – og hvort kostnaðurinn sé viðráðanlegur svo barnið geti tekið þátt.
Um samanburðinn
Reiknidæmin byggja á birtum gjaldskrám fyrir íþróttir og grunnstyrkjum sveitarfélaga fyrir árið 2026. Miðað er við lögheimili barns í því sveitarfélagi sem tilgreint er og að allur ársstyrkur þess sé tiltækur. Styrkur hvers barns er aðeins nýttur einu sinni þótt það stundi fleiri en eina grein.
Ekki var lagt mat á fjölda eða lengd æfinga, gæði starfsins eða hvort sama þjónusta væri innifalin hjá öllum félögum. Dæmin eru ekki landsmeðaltal og sýna ekki einangruð áhrif sveitarfélagsins heldur samanlögð áhrif gjalda viðkomandi félags og grunnstyrks eftir búsetu.
Flestar verðskrár eru sóttar af markaðstorgi Abler en einnig af heimasíðum félaganna. Aldursflokkun félaga er ekki í öllum tilvikum eins. Þar sem aðeins haustgjald liggur fyrir hefur því verið deilt niður á 4 mánuði en árgjaldi deilt niður á 12 mánuði í knattspyrnu en 9 mánuði í körfubolta og handbolta. Ekki höfðu öll félög birt upplýsingar hjá öllum aldurshópum og munu taflan og myndin verða uppfærð þegar allar upplýsingar liggja fyrir. Fjöldi æfinga og hvað er innifalið í gjöldunum geta einnig verið mismunandi milli félaga.
Athugasemdir