Karitas Ólafsdóttir sálfræðingur gagnrýnir íslenska fæðingarorlofskerfið harðlega og segir það í raun vinna gegn barneignum. Í aðsendri grein á Vísi segir hún foreldra sæta verulegum skerðingum á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði ef stutt líður á milli barna.
Karitas segir kerfið í reynd hvetja foreldra til að hafa að minnsta kosti tvö og hálft ár á milli barna. Það skjóti skökku við á tímum þegar lækkandi fæðingartíðni sé orðið stórt viðfangsefni stjórnvalda víða um heim.
„Stjórnvöld virðast þannig vilja stýra því hve langt líður milli barna. Slík inngrip eru algeng í löndunum í kringum okkur, en þar eru þau yfirleitt í hina áttina, að hvetja til barneigna,“ skrifar Karitas.
Hún tekur eigin stöðu sem dæmi. Karitas eignaðist barn í júní 2025 og á von á öðru í febrúar á næsta ári. Um tuttugu mánuðir verða á milli barnanna. Þar sem hún dreifði fyrra fæðingarorlofi sínu yfir tólf mánuði nær hún aðeins um átta mánuðum á vinnumarkaði áður en seinna barnið fæðist.
Að sögn Karitas leiðir útreikningsaðferð Fæðingarorlofssjóðs til þess að greiðslur hennar verði aðeins 280 þúsund krónur á mánuði fyrir skatt, eða sem nemur lágmarksgreiðslum sjóðsins.
„Lesendur geta sjálfir dæmt um hvort hægt sé að lifa á þeirri upphæð hér á landi, en hún er lægri en bæði afborganir flestra af húsnæðislánum og almennur framfærslukostnaður heimilis,“ segir hún.
Karitas telur kerfið ósveigjanlegt og segir auðvelt fyrir foreldra að falla milli skips og bryggju. Þá kalli staðan á gagngerar umbætur, enda geti fjárhagsáhyggjur fylgt því að foreldrar vilji verja meiri tíma með ungum börnum sínum.
„Ég skora á Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra, að ráðast í heildarendurskoðun þessara mála. Þar eru ekki aðeins undir hagsmunir okkar foreldra og barna, heldur þjóðarinnar allrar.“
