Guðný Gústafsdóttir, verkefnisstjóri rannsókna hjá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands, segir ýmislegt sameiginlegt með öfgafullum íslamistum og öfgahægrimönnum. Báðir hóparnir skipti heiminum upp í tvo andstæða hópa, líti á fjölmenningu sem ógn og nýti samsæriskenningar og hræðsluáróður til að réttlæta afstöðu sína.

Guðný fjallar um þetta í Facebook-færslu þar sem hún ber saman stjórnmála- og trúaröfgar hópanna. Við færsluna birtir hún samsetta mynd af Elliða Vignissyni, bæjarstjóra Ölfuss, og gervigreindarmynd af Taqi Usmani, sem hélt fyrirlestur í stórmosku Félags múslima á Íslandi á dögunum.

Í færslunni segir Guðný að báðir hóparnir skilgreini heiminn út frá hugmyndinni um „okkur“ og „hina“ og líti á eigin hóp sem öðrum æðri.

„Báðir hópar setja sig og sinn hóp yfir aðra hópa,“ skrifar Guðný.

Hún segir öfga hægrimenn líta til fortíðarinnar sem eins konar gullaldar, þar sem íslenska þjóðin hafi orðið til með landnáminu. Þeir trúi á sterkan leiðtoga og skilgreini þjóðina sem einsleitan hóp fólks með sama tungumál og húðlit. Fólk af erlendum uppruna sé í þeirra augum ógn við tilvist hópsins.

„Öfga hægrið trúir á rætur menningar þeirra liggi í „gullöld“ fortíðarinnar. Á Íslandi var það þegar „feðurnir frægu og frjálsræðishetjurnar góðu“ námu land og „þjóðin“ varð til. Öfga hægrið trúir á styrkan leiðtoga þjóðar. Í þeirra huga „þjóðin“ einsleitur hópur fólks með sama tungumál og húðlit. „Útlendingar“ þ.e. fólk af öðrum lit með annað tungumál eru ógn við tilvist öfga hægrisins.“

Guðný segir öfga íslamista sömuleiðis horfa til fortíðarinnar og upphafsdaga íslams sem gullaldar. Þar hafi kalífarnir verið leiðtogar múslima og hugmyndafræðin byggst á því að allir múslimar, óháð uppruna eða kynþætti, skyldu heyra undir einn æðsta leiðtoga.

Hún segir að öfga íslamistar skilgreini þá sem ekki aðhyllist trúna sem ógn við eigin hugmyndafræði.

„Öfga íslamistar trúa líka á eigin „gullöld“; forna tíma kalífadæmanna og upphafsdaga íslam. Kalífarnir voru eftirmenn Múhameðs spámanns og leiðtogar múslima. Kjarninn í hugmyndafræðinni var að allir múslimar, óháð uppruna eða kynþætti, ættu að heyra undir einn æðsta leiðtoga. Skilgreind ógn við öfga íslamista eru hinir „vantrúuðu“.“

Líta á fjölbreytileika sem ógn

Guðný telur sameiginlegt með hópunum að þeir vilji einsleitt samfélag og líti á fjölmenningu og fjölbreytileika sem ógn.

„Báðir hópar eiga það sameiginlegt að vilja einsleitt samfélag. Báðir hópar líta á fjölmenningu og fjölbreytileika sem veikleika og ógn.“

Þá segir hún báða hópa nota samsæriskenningar til að útskýra vandamál heimsins og líta á sig sem fórnarlömb þeirra sem þeir skilgreina sem andstæðinga sína.

Að lokum bendir hún á að samsæriskenningar og hræðsluáróður séu nýtt til að ráðast á hina hópana og réttlæta ofbeldi gegn þeim.