Fara í efni
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
„Fer svo heim að taka upp podcast þar sem hann titlar sig Ritstjórann“
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Sport

Hver er Theodór Elmar?

Innlent

Myglu­eitur í hveiti

Fólk

Notalegt fjöl­skyldu­hús með nægu rými úti og inni til sölu

Pólitík

Segir Ísland úti­loka einmitt þá inn­flytj­endur sem landið þarf á að halda

Heimur

Breskir grínistar héldu leyni­lega lista yfir kyn­ferð­is­leg rán­dýr

Skoðun

Nakin og blaut í Reyn­is­fjöru

Pólitík

Segir trygg­inga­fé­lögin „gambla“ með fé úr bóta­sjóðum

Fólk

Vigtuð viku­lega og sett á mat­ar­plan aðeins tíu ára gömul

Innlent

Innkalla leik­fang úr Tiger vegna köfn­un­ar­hættu

Heimur

Nýtt lyf í töflu­formi vekur vonir í bar­átt­unni við briskrabba­mein

Straumhvörf í endómetríósugreiningu

Á Íslandi tekur það sjúk­linga að með­al­tali 7 til 10 ár að fá stað­festa grein­ingu

Tólf til 15 þúsund íslenskar konur þjást af Endómetríósu
Tólf til 15 þús­und íslenskar konur þjást af Endó­metríósu Íslenska heil­brigð­is­kerfið annar engan veg­inn eft­ir­spurn eftir með­ferðum og grein­ing­ar­spegl­unum. Mynd: Unsplash/Stephen Andrews

Í dag tekur það að með­al­tali allt að 12 ár á heims­vísu og rúm níu ár í Bret­landi að fá stað­festa grein­ingu á endó­metríósu. Skortur á snemmtækri grein­ingu tak­markar virka með­ferð og eykur líkur á að sjúk­dóm­ur­inn áger­ist. Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin (WHO) hefur lengi lagt áherslu á að grein­ing­ar­ferlið sé of hæg­virkt, sér­stak­lega í lág- og milli­tekju­löndum sam­kvæmt frétt Euronews.

Nú hafa vís­inda­menn við Edin­borg­ar­há­skóla verið að rann­saka hvernig hægt væri að stytta bið­tíma eftir grein­ingu á endó­metríósu. Nið­ur­stöður rann­sókna þeirra sýna að nýtt blóð­próf getur greint sjúk­dóm­inn með meira en 95 pró­senta nákvæmni með því að auð­kenna sér­stakt horm­óna­mynstur sem aðeins finnst hjá fólki með sjúk­dóm­inn.

Hingað til hefur grein­ing kraf­ist aðferða á borð við grind­ar­hols­skoðun, ómskoðun, seg­u­l­ómun eða kvið­ar­hols­speglun, sem er inn­gripa­mikil skurð­að­gerð. Nýja blóð­prófið gæti breytt þessu flókna ferli í ein­falda og fljót­lega mæl­ingu.

Alvarleg staða á Íslandi: Áratuga bið eftir greiningu

Staðan á Íslandi end­ur­speglar þennan alþjóð­lega vanda, en talið er að á milli 12 og 15 þús­und Íslend­ingar þjá­ist af sjúk­dómnum. Samkvæmt gögnum frá Endósam­tök­unum á Íslandi tekur það sjúk­linga að með­al­tali 7 til 10 ár að fá stað­festa grein­ingu.

Sér­fræð­ingar eins og Jón Ívar Ein­ars­son, sér­fræð­ingur í kven­sjúk­dóma­lækn­ingum, hafa nýlega bent á að íslenska heil­brigð­is­kerfið anni engan veg­inn eft­ir­spurn eftir með­ferðum og grein­ing­ar­spegl­unum. Miklir biðlistar eru eftir aðgerðum og dæmi eru um að sjúk­lingar standi frammi fyrir allt að tveggja ára bið eftir nauð­syn­legri bót. Snemmtæk grein­ing með ein­földu blóð­prófi yrði því gríð­ar­lega stórt skref fram á við til að létta á kerf­inu og koma í veg fyrir lam­andi sárs­auka og hugs­an­legan líf­færaskaða eða ófrjó­semi hjá konum snemma á lífs­leið­inni.

Sérstakt hormónafingrafar

Rann­sóknin beind­ist að hlut­verki andrógena, hóps kyn­horm­óna sem eru mik­il­væg fyrir æxl­un­ar­heil­brigði, bein­þéttni og vöðvamassa. Vís­inda­menn­irnir greindu horm­óna­gildi í blóði 159 kvenna með stað­festa endó­metríósu og 57 kvenna án sjúk­dóms­ins.

Í ljós kom að konur með endó­metríósu hafa sér­stakt svo­kallað horm­ónafingrafar, þar sem mælist hátt hlut­fall androg­ens­ins 11-ketot­estoster­one. Hormónið er fram­leitt í nýrna­berki og spilar lyk­il­hlut­verk í upp­bygg­ingu vöva og vexti kyn­færa.

Douglas Gibson, einn af með­höf­undum rann­sókn­ar­innar við Edin­borg­ar­há­skóla, segir nið­ur­stöð­urnar marka mik­il­væg tíma­mót í skiln­ingi á sjúk­dómnum. Hann lýsir yfir bjart­sýni á að þessi nýja inn­sýn muni ekki aðeins flýta fyrir grein­ingu heldur einnig leiða til þró­unar á nýjum og nýstár­legum með­ferð­ar­úr­ræðum.

Endó­metríósa er krónískur sjúk­dómur þar sem vefur sem lík­ist legs­límu vex utan legs­ins, til dæmis á eggja­stokkum eða líf­himnu. Sjúk­dóm­ur­inn hefur áhrif á um 190 millj­ónir manna um allan heim og veldur oft miklum sárs­auka og skertri frjó­semi. Inn­lendir og erlendir sér­fræð­ingar telja að nýja mæli­að­ferðin geti valdið straum­hvörfum í lífs­gæðum sjúk­linga á heims­vísu.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Heimur

Banda­rísk stjórn­völd birta þrjú ný mynd­skeið af óþekktum fljúg­andi fyr­ir­bærum

Upptökurnar eru frá Mið-Austurlöndum og ná yfir árin 2020 til 2026. Varnarmálaráðuneytið segir enn óljóst hvað þær sýni.
Heimur

Maður stung­inn í Las Palmas

Heimur

Ljósmynd af logum ræsti sjálf­virkt slök­kvikerfi

Heimur

Macaulay Culkin snýr aftur sem Kevin McCallister

Innlent

Tölvu­þrjót­arnir sem réð­ust á 1984 skemmdu sjö vef­síður tengdar Palest­ínu

Innlent

Lög­reglan lýsir eftir Nikulási Snorra­syni

Nikulás sást síðast á þriðjudag. Hann var þá með bláan bakpoka og klæddur í grænan sumarjakka.

Strauk henni um lærið þótt hún bæði hann að hætta

Ók á 126 km hraða þar sem hámarkið er 80

Ógn­vekj­andi umfang tölvu­árásar á íslenskt hýs­ing­ar­fyr­ir­tæki

Dæmdur í níu ára fang­elsi fyrir kóka­ínsmygl með Norrænu

Talninga-Tómas verður Dómara-Tómas