Vísindamenn vara alvarlega við því að áhrifavaldir og efnisskaparar séu í auknum mæli að setja sjálfa sig í bráða lífshættu til þess að ná myndböndum og myndum af hákörlum. Þrátt fyrir að hákarlabit séu tölfræðilega afar sjaldgæf, fjölgar tilfellum þar sem fólk slasast eða lætur lífið við það að hunsa öryggisleiðbeiningar í leit að áhorfi.

Bitin í lærið í beinni útsendingu

Hin 37 ára gamla Tayane Dalazen, lögfræðingur og áhrifavaldur frá São Paulo í Brasilíu, upplifði martröð margra þegar hún var á shark-diving ferðalagi undan ströndum Brasilíu.

„Ég vissi að eitthvað var öðruvísi vegna þess að hákarlarnir voru á yfirborðinu. Það var mikið af þeim,“ segir Dalazen í samtali við BBC. Síðar komst hún að því að ferðaskipuleggjendurnir höfðu verið að fóðra hákarlana til þess að laða þá nær ferðamönnunum og tryggja meiri samspil.

Á meðan hún var í sjónum fann hún skyndilega gríðarlegan þrýsting á fótleggnum. Rúmlega tveggja metra langur hákarl (e. nurse shark) hafði læst kjálkum sínum utan um lærið á henni og hélt henni neðansjávar í nokkrar sekúndur áður en hann sleppti. Dalazen náði að halda ró sinni og forðast að berjast á móti, sem hún telur að hafi bjargað lífi sínu. Hún hlaut djúpa skurði á læri en slapp lifandi. Myndband af atvikinu hefur síðan verið skoðað tugi milljóna sinnum á samfélagsmiðlum.

Hræðileg slys á heimsvísu

Málið er langt frá því að vera einsdæmi. Á undanförnum tólf mánuðum hafa að minnsta kosti þrír þekktir áhrifavaldir verið bitnir af hákörlum í beinni útsendingu eða á myndbandi:

• Bandaríkin: Stangveiðiráhrifavaldur missti næstum því fótlegginn eftir árás hákarla (e. reef shark) við skutulveiðar.
• Maldíveyjar: Kínverskur efnisskapari var bitinn illa af hákarli við myndatökur undir vatni.
• Karíbahaf: Ferðamaður missti báðar hendurnar þegar hann reyndi að ná mynd af hákarli (e. bull shark) á grunnsævi.
• Ísrael: Sniglakafari sem synti með sjálfsmyndastöng (e. selfie stick) lést eftir hákarlabit þar sem hann var talinn hafa farið of nálægt dýrunum í leit að hinni fullkomnu mynd.

Áhrifavaldir líklegastir til að brjóta reglur

Kristian Parton, hákarlavísindamaður og stjórnandi YouTube-rásarinnar Shark Bytes, segir þróunina skelfilega. „Ég sé svona myndbönd í hverri einustu viku núna, og þetta er miklu algengara en það var áður. Fólk mun lenda í enn alvarlegri slysum ef fram heldur sem horfir.“

Rannsóknir á skipulögðum dýralífsferðum (e. swim with wildlife expeditions) sýna sláandi niðurstöður: Áhrifavaldir og ljósmyndarar eru sá hópur ferðamanna sem er líklegastur til þess að hunsa öryggisleiðbeiningar leiðsögumanna.

Sérfræðingar hjá International Shark Attack File, sem skráir öll hákarlabit á heimsvísu, staðfesta að á síðustu þremur árum hafi orðið merkjanleg aukning á bitum sem tengjast því beint að fólk er að reyna að taka upp myndbrot eða myndir af dýrunum.

Tölfræðin lýgur ekki: Hákarlar eru ekki skrímsli

Vísindamenn leggja ríka áherslu á að hákarlar séu almennt ekki hættulegir mönnum ef þeir eru látnir í friði. Tíðni svokallaðra „tilefnislausra“ hákarlabita (þar sem maðurinn gerir ekkert til að áreita dýrið) hefur haldist algjörlega stöðug í tæp 30 ár, eða í kringum 70 tilfelli á ári á heimsvísu.

Vandinn liggur ekki hjá hákörlunum, heldur breyttri hegðun fólks. Áhrifavaldir sjást nú reglulega snerta, synda fast upp við, og jafnvel reyna að halda í og synda með stórum rándýrum á borð við tígurnákarla og hvíthákarla til þess að fá „læks“ og áhorf.

Sérfræðingar skora á samfélagsmiðla og ferðaskipuleggjendur að herða reglur. Þegar ferðaskrifstofur fóðra hákarla til að búa til myndatækifæri og miðlar dreifa myndböndunum, er verið að skapa stórhættulegt umhverfi þar sem dýrin tengja menn við mat og ferðamenn gleyma sér.